NATO'nun önümüzdeki haftalarda Ankara'da düzenlenecek zirvesi öncesinde, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın Türkiye'yi istikrarlı, kendine güvenen ve Batı güvenliği için vazgeçilmez bir müttefik olarak sunması bekleniyor. Ancak gerçekte bu üç nitelikten yalnızca sonuncusu geçerlidir. Türkiye'nin jeostratejik konumu ve askeri kapasitesi ittifak açısından şüphesiz kritik olsa da, ülkenin iç siyasi durumu giderek otoriterleşen bir yönetim anlayışıyla gölgelenmektedir. Bu nedenle, Türkiye'de demokrasinin yeniden tesis edilmesi yalnızca bir iç mesele değil, aynı zamanda küresel güvenlik mimarisinin istikrarı için hayati önem taşımaktadır.
Gelişmenin Arka Planı: Erdoğan'ın Stratejisi ve NATO'nun Beklentileri
NATO zirvesi, Türkiye'nin uzun süredir talep ettiği savunma sanayii işbirlikleri ve güvenlik garantileri konularının masaya yatırılacağı bir platform olarak görülüyor. Erdoğan yönetimi, özellikle Suriye ve Doğu Akdeniz'deki askeri varlığını meşrulaştırmak, aynı zamanda Rusya ile kurduğu dengeli ilişkiyi ittifak nezdinde bir koz olarak kullanmak istemektedir. Ancak Batılı müttefikler, Türkiye'deki hukukun üstünlüğü sorunları, ifade özgürlüğündeki gerileme ve muhalefete yönelik baskılar nedeniyle Erdoğan'ın güvenilirliğini sorgulamaktadır. Öte yandan, İsveç ve Finlandiya'nın NATO üyeliği süreci gibi krizler, Türkiye'nin ittifak içindeki pazarlık gücünü artırmış; ancak aynı zamanda demokratik normlardan uzaklaşmasının yarattığı rahatsızlığı da derinleştirmiştir.
Zirvede ele alınması beklenen konular arasında, Türkiye'nin F-35 programından çıkarılması, S-400 hava savunma sistemleri nedeniyle uygulanan yaptırımlar ve Doğu Akdeniz'deki enerji kaynaklarının paylaşımı yer alıyor. Erdoğan, bu başlıklarda taviz koparmak için demokratik meşruiyetini değil, askeri ve coğrafi avantajlarını öne sürecektir. Ancak uzmanlar, bir NATO müttefikinin iç istikrarı olmadan dış politikada güvenilir bir ortak olamayacağını vurgulamaktadır.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Demokrasi Eksikliğinin Güvenlik Riskleri
Türkiye'de demokrasinin zayıflaması, yalnızca iç siyasi dinamikleri değil, aynı zamanda bölgesel ve küresel güvenlik dengelerini de etkilemektedir. Otoriter eğilimler, Ankara'nın uluslararası hukuka bağlılığını sorgulanır hale getirirken, komşularıyla ilişkilerinde öngörülemezlik yaratmaktadır. Örneğin, Suriye'deki askeri operasyonlar, Irak'ın kuzeyindeki varlık ve Doğu Akdeniz'deki hidrokarbon arama faaliyetleri, uluslararası toplumda Türkiye'nin tek taraflı eylemlerine yönelik endişeleri artırmaktadır. Bu durum, NATO'nun güney kanadının güvenliğini doğrudan etkilemekte ve ittifak içinde koordinasyonu zorlaştırmaktadır.
Küresel ölçekte bakıldığında, Türkiye'nin demokratik standartlarının düşmesi, Batı ittifakının değerler temelli politikalarıyla çelişmektedir. ABD ve Avrupa Birliği, Türkiye'deki yargı bağımsızlığı ve ifade özgürlüğü konularında defalarca uyarıda bulunmuş, ancak somut adımlar atılamamıştır. Özellikle Rusya'nın Ukrayna'ya yönelik saldırganlığı karşısında NATO'nun birliğini koruma ihtiyacı, Türkiye gibi stratejik bir müttefikin iç yapısındaki sorunların göz ardı edilmesine neden olmaktadır. Ancak uzun vadede, demokratik meşruiyetten yoksun bir Türkiye'nin ittifaka bağlılığı sorgulanabilir hale gelebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türk dış politikası açısından kritik bir ikilemi ortaya koymaktadır: Erdoğan yönetimi, NATO içinde güçlü bir konum elde etmek için askeri caydırıcılığı kullanırken, demokratik meşruiyet eksikliği uzun vadede ittifak nezdinde güvenilirliği zedelemektedir. Ekonomik kırılganlıklar ve yabancı yatırımlardaki düşüş, Batı ile ilişkilerin normalleşmesini zorunlu kılmaktadır. Türkiye, eğer demokratik reformlara yönelmezse, hem iç istikrarını sağlamakta hem de NATO'dan beklediği desteği almakta zorlanacaktır. Bu durum, ülkenin bölgesel güç olma iddiasını ve Batı ittifakı içindeki rolünü olumsuz etkileyebilir.
