NATO, Soğuk Savaş döneminden bu yana kullandığı erken uyarı ve kontrol uçakları filosunu yenileme kararı aldı. İttifak, Boeing'in E-7 Wedgetail modeli yerine İsveçli savunma sanayii şirketi Saab'ın GlobalEye sistemini tercih etti. Karar, havadan erken uyarı ve kontrol (AEW&C) kabiliyetlerinde önemli bir dönüm noktası olarak değerlendiriliyor. NATO yetkilileri, Saab'ın teklifinin maliyet ve teslimat süresi açısından daha avantajlı olduğunu belirtti. İlk uçağın 2028'de teslim edilmesi planlanıyor.
Boeing neden kaybetti?
NATO'nun bu kararı, Boeing için büyük bir darbe anlamına geliyor. Zira ABD Hava Kuvvetleri de E-7 programında gecikmeler yaşamıştı. Bir analist, Pentagon'un E-7 konusundaki kararsızlığını 'kendi kalesine gol atmak' olarak nitelendirdi. NATO'nun mevcut E-3 Sentry (AWACS) filosu 2025'te emekliye ayrılmayı planlıyor, ancak Rusya'nın Ukrayna'ya yönelik saldırganlığı ve artan hava tehditleri nedeniyle yeni sistemlerin bir an önce devreye alınması gerekiyor. Saab'ın GlobalEye'i, aktif elektronik taramalı dizi (AESA) radarı ve uzun menzilli keşif kabiliyetleriyle öne çıkıyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Karar, NATO'nun Avrupalı müttefiklerinin savunma sanayiinde daha bağımsız hareket etme eğilimini yansıtıyor. ABD'nin uzun süredir lider olduğu bu alanda İsveç gibi NATO'ya yeni üye olan bir ülkenin tercih edilmesi, ittifak içindeki güç dengelerini de etkileyebilir. Ayrıca, GlobalEye'in Türkiye'nin de kullandığı havadan erken uyarı sistemleriyle olası entegrasyonu, bölgesel güvenlik dinamiklerini şekillendirebilir. Rusya'nın S-400 ve hipersonik füzeler gibi gelişmiş hava savunma sistemlerine karşı NATO'nun erken uyarı kabiliyetlerini güçlendirmesi kritik önem taşıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, NATO'nun en büyük ikinci ordusuna sahip ülkesi olarak erken uyarı sistemlerine doğrudan bağımlıdır. Türk Hava Kuvvetleri, halen Boeing 737 tabanlı Barış Kartalı AEW&C uçaklarını kullanmaktadır. Saab'ın GlobalEye'i, milli projelerle uyumlu olabilecek şekilde, Türkiye'nin hava sahası güvenliğine katkı sağlayabilir. Ancak Türkiye'nin S-400 krizi nedeniyle F-35 programından çıkarılması, benzer bir senaryonun bu projede de yaşanmaması için Ankara'nın NATO ile koordinasyonunu artırmasını gerektirebilir. Karar, aynı zamanda Avrupa savunma sanayiinde Türkiye'nin potansiyel iş birliği fırsatlarını da gündeme getirmektedir.
