NATO, gelecekteki radar keşif uçağı ihtiyacını karşılamak üzere Amerikan Boeing'in E-7A Wedgetail modeli yerine İsveçli Saab'ın GlobalEye sistemini tercih etme kararı aldı. İttifakın bu hamlesi, savunma sanayii dengelerini yeniden şekillendirirken ABD'li dev şirket Boeing için ise bir hayal kırıklığı oldu. NATO, eskiyen E-3 Sentry (AWACS) filolarını yenilemek amacıyla 2023 yılında başlattığı ihale sürecinde, başlangıçta E-7A Wedgetail'i ön plana çıkarmış ancak sürecin ilerleyen aşamalarında tercihini Saab'dan yana kullandı.
NATO'nun tercih ettiği GlobalEye nedir?
İsveç yapımı GlobalEye, Bombardier Global 6500 iş jeti platformu üzerine inşa edilen ve Erieye ER (Extended Range) radar sistemiyle donatılan bir havadan erken uyarı ve kontrol (AEW&C) uçağıdır. Saab'ın geliştirdiği bu sistem, hem deniz hem de kara hedeflerinin tespitinde yüksek başarı gösteriyor. GlobalEye, 550 kilometreden fazla menzile sahip radarı sayesinde aynı anda yüzlerce hedefi takip edebiliyor ve balistik füze savunmasında da kullanılabiliyor. Saab, bu platformun daha modern, esnek ve düşük işletme maliyetli olduğunu vurguluyor.
Öte yandan Boeing'in E-7A Wedgetail’i ise Avustralya, Güney Kore, İngiltere ve ABD Hava Kuvvetleri tarafından kullanılıyor. Ancak ABD Savunma Bakanlığı'nın (Pentagon) E-7 tedarikinde yaşadığı belirsizlikler ve gecikmeler, NATO nezdinde güven kaybına yol açtı. Bir analist, Pentagon'un "kararsız tutumunun" bir "öz gol" etkisi yarattığını ve Boeing'in elini zayıflattığını belirtti. NATO'nun bu kararı, sadece uçak seçimini değil aynı zamanda ittifakın teknolojik bağımsızlık hedefini de yansıtıyor.
Jeopolitik ve ekonomik boyut
NATO'nun Saab'ı seçmesi, Avrupa savunma sanayiinin ABD'ye bağımlılığını azaltma çabalarının bir parçası olarak görülüyor. İttifak, son yıllarda ABD dışındaki üye ülkelerin savunma kabiliyetlerini artırmak amacıyla "Akıllı Savunma" girişimleri kapsamında Avrupalı şirketlere öncelik veriyor. Saab'ın kazandığı bu ihale, İsveç'in NATO üyeliğine kabul edilmesi sürecinde önemli bir sınav olarak da yorumlanabilir. Ayrıca Türkiye, SAAB GlobalEye'ın bazı varyantlarında kullanılan sistemlerin alt yüklenicisi konumunda olan birkaç farklı firma aracılığıyla bu projeden dolaylı olarak faydalanabilir.
Uçakların teslimat takvimi ve mali boyutu henüz kesinleşmemiş olsa da, NATO'nun 14 ila 16 GlobalEye siparişi vermesi bekleniyor. Anlaşmanın 2025 yılı içinde imzalanması ve ilk teslimatların 2028 civarında başlaması öngörülüyor. Bu gelişme, aynı zamanda Boeing'in askeri kanadının özellikle son yıllarda yaşadığı sorunların bir yansıması olarak değerlendiriliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, halihazırda NATO bünyesinde Barış Kartalı (Peace Eagle) projesi kapsamında kendi AWACS uçaklarını kullanıyor ve milli İHA'ları ile hava savunma füze sistemlerine odaklanmış durumda. Saab'ın bu ihaleyi kazanması, İsveç'in NATO üyeliği sonrası Türkiye ile ilişkilerinde bir yumuşama işareti olarak okunabilir. Ancak doğrudan bir Türk katılımı olmayan bu proje, Ankara'nın mevcut hava savunma gereksinimleri ve F-35 sürecindeki belirsizlikler nedeniyle kısa vadede etki yapmayacak. Uzun vadede ise GlobalEye platformunda kullanılan farklı sistemlerin Türkiye'nin savunma teknolojileri ile uyumu yeni iş birlikleri için bir kapı aralayabilir.
