BERLİN/PARİS, 2 Temmuz - NATO, eskiyen AWACS filosunu İsveç'in Saab AB şirketi tarafından üretilen GlobalEye gözetleme uçaklarıyla değiştirmeyi planlıyor. Konuya yakın dört kaynağın Reuters'a verdiği bilgiye göre, bu hamle, özellikle ABD Başkanı Donald Trump döneminde ittifak içinde gerginliklere yol açabilecek bir adım olarak değerlendiriliyor. NATO'nun mevcut 14 adet E-3 Sentry AWACS uçağı, 1980'lerden bu yana görev yapıyor ve hem elektronik donanımı hem de gövde yapısı itibarıyla modernizasyon ihtiyacı duyuyor.
GlobalEye Seçeneği ve Arka Planı
NATO Havayönetim ve Kontrol İdaresi (NATO AEW&C) bünyesinde hizmet veren AWACS uçakları, ittifakın hava sahası gözetleme, erken uyarı ve komuta kontrol kabiliyetlerinin bel kemiğini oluşturuyor. Ancak yaşlanan filo, yedek parça tedariki ve bakım maliyetleri nedeniyle giderek daha fazla yük oluşturuyor. Bu nedenle NATO, 2028 yılına kadar bu uçakların emekliye ayrılmasını ve yerine modern bir sistem getirilmesini hedefliyor.
Saab GlobalEye, İsveç yapımı bir havadan erken uyarı ve kontrol (AEW&C) uçağı olarak öne çıkıyor. Şirketin, GlobalEye'in AWACS'a kıyasla daha düşük işletme maliyeti sunduğu ve daha modern bir radar sistemi taşıdığı belirtiliyor. GlobalEye, Saab'ın Erieye radar sistemine sahip ve hem kara hem de hava hedeflerini tespit edebiliyor. Bu özellikleriyle, NATO'nun gelecekteki hava gözetleme ihtiyaçlarını karşılamada önemli bir aday olarak görülüyor.
Ancak bu plan, ABD ile ilişkileri geren bir unsur haline gelebilir. NATO'nun mevcut AWACS filosu, Boeing 707 platformuna dayanıyor ve ABD yapımı. GlobalEye'in tercih edilmesi, ABD'li savunma şirketlerinin (Boeing, Northrop Grumman) benzer tekliflerini geride bırakacak. Bu durum, özellikle Başkan Trump'ın NATO üyelerini daha fazla katkı yapmaya çağırdığı ve ittifakın Avrupalı üyelerini eleştirdiği bir dönemde hassas bir konu haline geliyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
NATO'nun AWACS filosu, soğuk savaş döneminden bu yana ittifakın hava savunmasının temel taşlarından biri oldu. Bu uçaklar, doğu kanadının izlenmesinde, terörle mücadele operasyonlarında ve İttifak'ın müdahil olduğu kriz bölgelerinde kritik rol oynadı. GlobalEye ile değişim, NATO'nun hava gözetleme kapasitesini modernize edecek olsa da, ABD'nin NATO içindeki etkisini azaltma riski taşıyor. ABD, NATO'nun en büyük katkıyı yapan ülkesi olarak, bu tür değişikliklerde söz sahibi olmak istiyor.
Ayrıca, bu plan Avrupa Birliği içinde de yankı buluyor. AB, kendi savunma kapasitesini artırmaya çalışırken, GlobalEye gibi bir sistem AB üyesi bir ülkeden (İsveç) temin edilecek. Bu, Avrupa'nın stratejik özerklik hedefleriyle uyumlu görülebilir. Ancak diğer yandan, İngiltere'nin de benzer bir sistemi olan Wedgetail'i NATO'ya önermesi bekleniyor. Son karar, NATO üye ülkelerinin oybirliğiyle alınacağı için sürecin karmaşık geçmesi öngörülüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
NATO'nun AWACS filosunu GlobalEye ile değiştirme planı, Türkiye için hem fırsatlar hem de riskler barındırıyor. Türkiye, ittifakın en büyük ikinci ordusuna sahip ülkesi olarak, hava gözetleme kapasitesinin modernizasyonundan doğrudan etkilenecek. Özellikle Suriye, Irak ve Karadeniz'deki operasyonlarda kullanılan AWACS verilerine erişim, Türkiye'nin güvenlik çıkarları açısından kritik. GlobalEye'in daha iyi performansı Türkiye'ye avantaj sağlayabilir. Ancak sistemin İsveç yapımı olması, Türkiye ile İsveç arasında son dönemde yaşanan siyasi gerginlikler (NATO üyeliği, PKK ile mücadele) nedeniyle sorun teşkil edebilir. Ayrıca, bu kararın ABD ile ilişkileri germesi halinde, Türkiye'nin ittifak içindeki konumu ve ABD ile savunma iş birliği de etkilenebilir. Türkiye'nin süreci yakından takip etmesi ve kendi çıkarlarını koruyacak adımlar atması bekleniyor.
