Kenya'nın başkenti Nairobi'de trafik kazalarında hayatını kaybedenlerin yarısını yayalar oluşturuyor. Uzmanlar, şehrin yol ağının hızla genişlemesine rağmen birçok yolculuğun hâlâ yürüyerek başladığı gerçeğinin göz ardı edildiğini belirtiyor. Bu durum, gelişmekte olan ülkelerde kentleşme ve ulaşım politikalarının yayaların güvenliğini nasıl ikinci plana attığını gözler önüne seriyor.
Yaya güvenliği: Nairobi'nin büyüyen sorunu
Kenya'da her yıl yaklaşık 3.000 kişi trafik kazalarında ölüyor ve bu ölümlerin yarısı yayalar. Nairobi, hızlı nüfus artışı ve araç sayısındaki patlama nedeniyle özellikle riskli bir bölge. Şehirdeki yolların çoğu araç odaklı tasarlanmış; kaldırımlar yetersiz, yaya geçitleri bakımsız ve gece görüşü zayıf. Yayalar genellikle ana yollarda yürümek zorunda kalıyor ya da trafiğe rağmen karşıdan karşıya geçiyor.
Uzmanlara göre sorunun temelinde planlama hatası var. Nairobi'nin yol ağı, şehir merkezini çevreleyen yeni otoyollar ve kavşaklarla genişletilirken, yaya altyapısı ihmal ediliyor. Oysa şehirdeki işçi sınıfı ve öğrenciler gibi birçok grup, işe ya da okula gitmek için yürümek zorunda. Toplu taşıma da yetersiz kalınca, yayaların riski artıyor.
Küresel boyut: Yaya ölümleri gelişmekte olan ülkelerde yaygın
Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre, küresel trafik ölümlerinin yüzde 22'sini yayalar oluşturuyor. Ancak Afrika ve Güneydoğu Asya'da bu oran yüzde 40'lara çıkıyor. Nairobi örneği, gelişmekte olan şehirlerde hızlı motorizasyon ve plansız kentleşmenin yayaları nasıl kurban ettiğinin bir yansıması. Uzmanlar, 'vizyon sıfır' yaklaşımının (trafik ölümlerini sıfırlama hedefi) yalnızca araç güvenliğine değil, yaya ve bisikletliler için de tasarıma odaklanması gerektiğini vurguluyor.
Kenya hükümeti, 2020'de başlattığı 'Güvenli Yol' kampanyasıyla yaya ölümlerini azaltmayı hedeflese de, uygulamada eksiklikler sürüyor. Örneğin, bazı bölgelere yaya köprüleri yapılsa da bunlar ulaşım açısından elverişsiz ve sık sık bakımsız kalıyor. Ayrıca trafik kurallarının denetimi zayıf, sürücüler yayalara geçiş hakkı tanımıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Nairobi'deki yaya ölümleri, Türkiye için de önemli bir uyarı niteliği taşıyor. Türkiye'de trafik kazalarında yaya ölümlerinin oranı (yüzde 20 civarı) Nairobi'ye kıyasla düşük olsa da, hızlı kentleşme ve araç sayısındaki artış benzer riskleri beraberinde getiriyor. Özellikle İstanbul, Ankara ve İzmir gibi büyükşehirlerde yaya güvenliği ihmal ediliyor; kaldırımlar park halindeki araçlarca işgal ediliyor, trafik ışıkları yetersiz kalıyor. Türkiye'nin 'güvenli ulaşım' politikaları, Kenya'daki gibi altyapı eksikliklerini aşmak için yaya odaklı tasarımı öncelemeli. Ayrıca Doğu Afrika ile artan ticari ve diplomatik ilişkiler kapsamında, Türk firmalarının kent içi ulaşım projelerinde yaya güvenliğine öncelik vermesi, hem sürdürülebilir kalkınma hedeflerine katkı sağlar hem de Türkiye'nin bölgedeki imajını güçlendirir.
