ABD’nin Kaliforniya eyaletindeki University of California, Los Angeles (UCLA) kütüphanesinden toplam 216 bin dolar değerindeki nadir el yazmalarını çalan bir kişi, federal mahkemede 2 yıl hapis cezasına çarptırıldı. Savcılık makamı, hırsızlıkların ardından failin genellikle Çin’e seyahat ettiğini ve çalıntı kitapları bu ülkede sattığını ortaya koydu. Olay, üniversite kütüphanelerinin güvenlik açıklarını bir kez daha gündeme taşırken, suçun uluslararası boyutu dikkat çekiyor.
Olayın Ayrıntıları ve Yargı Süreci
Mahkeme kayıtlarına göre, zanlı 2022 yılı boyunca UCLA’nın Charles E. Young Araştırma Kütüphanesi’nin özel koleksiyonlar bölümünden 23 adet nadir kitap ve el yazmasını çaldı. Çalınan eserler arasında 16. yüzyıla ait botanik çizimleri, 18. yüzyıl İngiliz edebiyatı ilk baskıları ve haritalar bulunuyor. Federal savcılar, sanığın kütüphaneye sahte kimlikle giriş yaptığını ve güvenlik kameralarının kör noktalarını kullanarak eserleri kıyafetlerinin içinde dışarı çıkardığını belirtti. Hırsızlıkların ardından sanığın, çalıntı eserleri Çin’deki antikacılara ve koleksiyonculara sattığı tespit edildi. FBI ajanları, sanığın e-posta yazışmalarını ve banka hesap hareketlerini inceleyerek Çin bağlantısını ortaya çıkardı. Sanığın savunması, eserlerin ‘kültürel mirasın korunması için’ alındığı yönündeydi ancak mahkeme bu savunmayı reddetti.
Küresel Nadir Eser Kaçakçılığı
Bu dava, nadir kitap ve el yazması kaçakçılığının küresel boyutunu bir kez daha gözler önüne seriyor. UNESCO verilerine göre, her yıl milyarlarca dolar değerinde kültürel varlık yasa dışı yollarla el değiştiriyor. Özellikle Asya pazarı, Batı’dan çalınan nadir eserler için önemli bir varış noktası haline gelmiş durumda. ABD’deki üniversite kütüphaneleri, benzer olayların ardından güvenlik önlemlerini artırdı ancak uzmanlar, uluslararası iş birliği olmadan bu suçların önlenmesinin zor olduğunu vurguluyor. Çin hükümeti, kültürel varlıkların iadesi konusunda son yıllarda daha aktif bir politika izlese de, yasa dışı ticaretin kaynak ülkelerdeki zayıf denetimlerden beslendiği belirtiliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, tarihi ve kültürel varlıklar açısından zengin bir ülke olarak benzer bir kaçakçılık tehdidiyle karşı karşıyadır. Anadolu’dan çalınan arkeolojik eserlerin yurt dışına kaçırılması sıkça gündeme gelmektedir. UCLA davası, Türkiye’deki müzeler ve kütüphaneler için güvenlik önlemlerinin sıkılaştırılması gerektiğini hatırlatmaktadır. Ayrıca, kültürel varlık kaçakçılığıyla mücadelede uluslararası iş birliğinin önemi bir kez daha ortaya çıkmaktadır. Türk yetkililer, Interpol ve UNESCO gibi kuruluşlarla koordinasyonu güçlendirerek eserlerin takibini kolaylaştırabilir. Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın bu konuda farkındalık artırıcı çalışmalar yapması ve yasal düzenlemeleri güncellemesi, gelecekteki ihlallerin önlenmesine katkı sağlayabilir.
