Myanmar’da 2021 darbesinin ardından iktidarı ele geçiren askeri cunta liderlerinin uluslararası mahkemelerde yargılanma ihtimali, hukuk çevrelerinde tartışılmaya devam ediyor. İnsan hakları hukuku uzmanı avukat Antonia Mulvey, sürecin kısa vadede zor göründüğünü ancak tamamen imkânsız olmadığını belirtiyor. Mulvey, başta Asya’daki diplomatik dengeler ve Çin-Rusya gibi veto gücüne sahip ülkelerin tutumu olmak üzere, Myanmar’daki adalet arayışının önündeki engelleri ve olası senaryoları analiz ediyor.
Birleşmiş Milletler ve Uluslararası Ceza Mahkemesi Süreci
Myanmar, Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM) üyesi olmadığı için askeri liderlerin doğrudan Lahey’de yargılanması mümkün değil. Ancak Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi, Myanmar’ı UCM’ye sevk edebilir. Mulvey’e göre bu seçenek, Rusya ve Çin’in muhtemel vetosu nedeniyle şu an için bloke durumda. Öte yandan Banglades ve Gambiya gibi ülkeler, Myanmar’ın Arakan’da Rohingya Müslümanlarına yönelik soykırım iddialarını Uluslararası Adalet Divanı’na taşımış durumda. Bu dava, cunta liderlerini doğrudan hedef almasa da, adalet sürecinin bir parçası olarak görülüyor.
Mahkemeler arası iş birliği ve delil toplama konularında da ciddi zorluklar yaşanıyor. Mulvey, askeri cuntanın ülke içindeki yargı sistemini kontrol ettiğini, bu nedenle bağımsız bir soruşturmanın ancak sınır ötesi sivil toplum kuruluşları ve BM raportörleri aracılığıyla yürütülebildiğini ifade ediyor. Bununla birlikte, Myanmar’daki sivil direniş güçlerinin ve sürgündeki hükümetin (Ulusal Birlik Hükümeti) uluslararası toplumla iş birliği içinde olduğu belirtiliyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Asya’daki Güç Dengeleri
Myanmar’daki adalet arayışı, yalnızca iç dinamiklerle sınırlı değil; aynı zamanda Asya-Pasifik bölgesindeki jeopolitik rekabetin bir yansıması olarak karşımıza çıkıyor. Çin, askeri cuntanın en önemli destekçilerinden biri olarak öne çıkarken, Rusya da BM Güvenlik Konseyi’nde cunta lehine tavır alıyor. ABD ve Avrupa Birliği ise yaptırımlar ve diplomatik izolasyon politikası izliyor ancak bölgede etkili bir çözüm için Çin’in iş birliğine ihtiyaç duyuyor. ASEAN (Güneydoğu Asya Ülkeleri Birliği), krizin çözümünde arabulucu rolü üstlenmeye çalışsa da, üye ülkeler arasındaki fikir ayrılıkları ve darbe sonrası cuntayla diyalog çabalarının başarısız olması, bölgesel bir mutabakatı zorlaştırıyor.
Uzmanlar, Myanmar’daki insan hakları ihlallerinin yargı önüne taşınmasının, küresel cezai hesap verebilirlik açısından emsal teşkil edebileceğini vurguluyor. Ancak Mulvey’e göre bu sürecin uzun soluklu olacağı ve öncelikle cunta içindeki siyasi kırılmaların veya dış baskıların artmasının gerektiği ifade ediliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Myanmar’daki gelişmeler, Türkiye’nin doğrudan taraf olduğu bir bölge olmamakla birlikte, Asya-Pasifik’teki güç dengelerini ve insan hakları normlarını ilgilendirmesi bakımından önem taşıyor. Türkiye, Rohingya krizinde Müslüman nüfusa yönelik insani yardım ve diplomatik destek sağlamış, ayrıca Gambiya’nın Uluslararası Adalet Divanı’ndaki davasına mali ve hukuki katkıda bulunmuştu. Bu süreçte Türkiye’nin özellikle İslam İşbirliği Teşkilatı ve BM platformlarında oynadığı rol, Myanmar’daki adalet arayışında etkili olabilir. Ancak Çin ile ilişkilerin dengelenmesi ve bölgesel çatışmalarda tarafsız bir duruş sergilenmesi, Türk dış politikasının hassas dengelerini oluşturuyor. Kısa vadede Myanmar askeri liderlerinin yargılanması zor görünse de, Türkiye’nin insani ve diplomatik angajmanı uluslararası hukukun üstünlüğüne verdiği desteği pekiştiriyor.
