ABD Senatosu Dış İlişkiler Komitesi üyesi Demokrat Senatör Chris Murphy, Pazartesi günü yaptığı açıklamada, ABD ile İran arasında imzalanan mutabakat zaptı (MOU) kapsamında Tahran yönetimine sağlanan yaptırım gevşemesinin, İslam Cumhuriyeti ile kapsamlı bir nükleer anlaşmaya varılmasını “daha da zorlaştırdığını” söyledi. MSNBC kanalında yayınlanan “All In with Chris Hayes” programına konuk olan Murphy, Obama yönetiminin İran’a yönelik yaptırım rejimini tam olarak uygulamadığını ve bu durumun müzakere sürecine zarar verdiğini belirtti.
Yaptırım gevşemesinin arka planı
Murphy, “Obama yönetimi, İran'ın nükleer programı konusunda daha sıkı bir anlaşma yapabilmek için yaptırımları bir koz olarak kullanmak yerine, erken bir aşamada gevşetti. Bu, Tahran’a ‘yaptırımların azaltılması için fazla bir şey yapmanıza gerek yok’ mesajı verdi.” ifadelerini kullandı. Senatöre göre, bu yaklaşım İran’ı müzakere masasında daha esnek olmaya itmek yerine, aksine daha katı bir tutum takınmasına yol açtı. Murphy’nin eleştirileri, Obama döneminde imzalanan ve Trump yönetiminin 2018’de tek taraflı olarak çekildiği Kapsamlı Ortak Eylem Planı’nın (JCPOA) ardından yapılan yeni bir mutabakat zaptına yönelik. Söz konusu mutabakat zaptı, İran’ın nükleer faaliyetlerini sınırlandırması karşılığında bazı yaptırımların kaldırılmasını öngörüyor. Ancak Murphy, bu tür kısmi anlaşmaların, nihai bir anlaşmaya ulaşmayı daha da zorlaştırdığını savunuyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Murphy’nin çıkışı, İran ile Batı arasında nükleer müzakerelerin yeniden canlandırılması çabalarının sürdüğü bir döneme denk geldi. Biden yönetimi, Trump döneminde terk edilen JCPOA müzakerelerine geri dönmek istese de, İran’ın uranyum zenginleştirme seviyesini yüzde 60’a çıkarması gibi adımlar, süreci karmaşık hale getiriyor. Murphy’nin uyarıları, ABD Kongresi’nde İran’a yönelik politikalar konusunda artan bir şüphecilik olduğunu gösteriyor. Özellikle Cumhuriyetçiler, Biden yönetiminin İran’a karşı yeterince sert olmadığını savunurken, Demokratlar arasında da bazı isimler kapsamlı bir anlaşma olmadan yaptırım gevşemesinin riskli olduğunu düşünüyor. Uzmanlar, İran’ın bölgedeki nüfuzunu artırmaya devam ettiğini ve yaptırım gevşemesinin bu faaliyetleri finanse etmek için kullanılabileceği endişesini dile getiriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD-İran nükleer müzakereleri, Türkiye’nin enerji güvenliği ve bölgesel istikrarı doğrudan ilgilendiriyor. İran’a yönelik yaptırımların kısmen kaldırılması, Türkiye’nin İran’dan doğalgaz ve petrol ithalatını kolaylaştırabilir. Ancak Murphy’nin uyardığı gibi, yaptırım gevşemesinin nihai bir anlaşma olmadan gerçekleşmesi, İran’ın nükleer faaliyetlerine devam etmesine yol açarsa, bu durum bölgede yeni bir gerilimi tetikleyebilir. Türkiye, İran’la iyi ilişkilerini sürdürmekle birlikte, nükleer silahlanma ihtimaline karşı temkinli bir duruş sergiliyor. Ayrıca ABD ile İran arasındaki anlaşmazlık, Türkiye’nin komşularıyla ticaretini ve enerji arzını etkileyebilecek bir faktör olarak önemini koruyor.
