İngiltere'de yürütülen bir araştırma, sinir hasarını onarabilme yeteneğine sahip küçük bir balığın, multipl skleroz (MS) gibi nörolojik hastalıkların tedavisinde çığır açabilecek yeni ilaçların geliştirilmesine olanak sağlayabileceğini ortaya koydu. Ancak bu umut verici çalışma, Birleşik Krallık'ın Avrupa Birliği'nden ayrılmasının ardından yaşanan bilimsel iş birliği ve finansman sorunları nedeniyle yavaşlamış durumda. Edinburgh Üniversitesi'ndeki araştırmacılar, zebra balığının omurilik yaralanmalarının ardından sinir hücrelerini yeniden üretme kapasitesini inceliyor.
Zebra Balığı Neden Bu Kadar Önemli?
Zebra balığı (Danio rerio), doğal bir rejenerasyon yeteneğine sahiptir; hasar gören omurilik dokusunu onararak yüzme fonksiyonunu geri kazanabilir. İnsanlarda MS gibi hastalıklarda sinir hasarı kalıcıdır ve mevcut tedaviler yalnızca semptomları hafifletmeye odaklanır. Edinburgh Üniversitesi'nde görev yapan Dr. Mary Jones, zebra balığının sinir onarım mekanizmasını anlamanın, insanlarda benzer süreçleri tetikleyebilecek ilaçların geliştirilmesine kapı aralayabileceğini belirtiyor.
Daily Telegraph'ın aktardığına göre, proje daha önce AB fonlarıyla destekleniyordu. Ancak İngiltere'nin AB'den ayrılmasının ardından, üniversitenin ufuk2020 ve Horizon gibi büyük araştırma programlarına katılımı durdu. Dr. Jones, çalışmalarını sürdürebilmek için şimdi ulusal ve özel kaynaklara yönelmek zorunda kaldıklarını, bunun da araştırma hızını yavaşlattığını söylüyor. Araştırma ekibi, birçok uluslararası öğrenci ve araştırmacının vize sorunları nedeniyle ekibe katılamadığını, bu durumun da bilimsel iş birliği ağlarını zayıflattığını ifade ediyor.
Brexit'in Bilim Dünyasına Etkileri
Birleşik Krallık'ın AB'den ayrılışı, bilim camiasında geniş yankı uyandırdı. Ülke, Horizon programlarına katılamazken, hükümetin açıkladığı destek paketleri bu açığı kapatmada yetersiz kalıyor. Edinburgh Üniversitesi rektörü Prof. Peter Davidson, Brexit'in bilimde iş birliği üzerindeki olumsuz etkisine dikkat çekerek, araştırmacıların artık daha az hareketli olduğunu ve ortak projelerin askıya alındığını belirtiyor.
Uluslararası bilim dergisi Nature'da yayımlanan bir analize göre, AB ülkeleriyle yürütülen ortak araştırma sayısında yüzde 30'luk bir düşüş yaşandı. Bu durum, yalnızca MS araştırmalarını değil, genel olarak tıbbi ve teknolojik inovasyonu olumsuz etkiliyor. Özellikle sinir rejenerasyonu gibi karmaşık konularda ekip çalışmasının kritik olduğunu vurgulayan uzmanlar, uluslararası iş birliğinin azalmasının bilimsel ilerlemeyi yavaşlattığını savunuyor.
Zebra balığı çalışmasının sonuçları, sinir hasarı olan hastalar için umut vaat etse de, bu tür bir ilacın klinik kullanıma girmesi en az on yıl daha alabilir. Araştırmanın ön raporları, balıklarda bulunan bazı genlerin ve proteinlerin, insan nöronlarının yenilenmesini teşvik edebileceğine işaret ediyor. Ancak bu bulguların doğrulanması için daha fazla deney yapılması gerekiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, küresel bilim politikaları açısından önemli bir örnek teşkil ederken, Türkiye'yi doğrudan ilgilendiren bir yönü olmasa da, Türk bilim insanlarının uluslararası iş birliklerine katılımını etkileyebilir. Türkiye, AB araştırma programlarına ortak olma konusunda çeşitli müzakereler yürütüyor; ancak bu tür programlara tam erişim sağlayamamak, benzer zorlukları Türk araştırmacıları için de gündeme getirebilir. Öte yandan, MS hastalığı Türkiye'de de yaygın; yaklaşık 40 bin hasta olduğu tahmin ediliyor. Bu nedenle, zebra balığı araştırmalarının ilerlemesi, Türkiye'deki hastalar için de umut kaynağı oluşturuyor. Bilimsel iş birliklerinin önündeki siyasi engellerin kaldırılmasının, tüm ülkeler için ortak bir hedef haline gelmesi gerektiği bir kez daha görülüyor.
