Moskova, Rusya, ABD ve Çin devlet başkanları arasında üçlü bir zirve düzenlenmesi olasılığını dışlamıyor. TASS haber ajansının aktardığına göre, Rusya Dışişleri Bakan Yardımcısı Sergey Ryabkov, böyle bir toplantının gündeminin ne olacağının anlaşılması gerektiğini belirtti. Ryabkov'un açıklaması, Kremlin'in büyük güçler arasında diyalog kanallarını açık tutma yönündeki istekliliğini gösteriyor.
Gelişmenin arka planı
Rusya, ABD ve Çin arasında üçlü bir zirve fikri ilk kez ortaya atılmıyor. Soğuk Savaş sonrası dönemde büyük güçler arasında benzer formatlar zaman zaman gündeme geldi, ancak somut bir sonuç alınamadı. Özellikle son yıllarda ABD-Çin ilişkilerindeki gerilim, Tayvan meselesi, teknoloji rekabeti ve ticaret savaşları nedeniyle tırmanırken; Rusya-ABD ilişkileri Ukrayna savaşı nedeniyle tarihi düşük seviyelerde seyrediyor. Çin-Rusya ilişkileri ise son dönemde stratejik ortaklık çerçevesinde güçlenmiş durumda.
Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, son yıllarda sık sık bir araya gelerek Batı'ya karşı ortak bir duruş sergiliyor. ABD Başkanı Joe Biden yönetimi ise hem Çin hem de Rusya ile ilişkilerde dengeli bir politika izlemeye çalışıyor. Ancak Ukrayna savaşı ve Tayvan gerilimi, üçlü bir zirvenin önündeki en büyük engeller olarak görülüyor.
Ryabkov'un açıklaması, Rusya'nın Batı ile diyalog kapılarını tamamen kapatmadığını gösteriyor. Ancak Rusya Dışişleri Bakan Yardımcısı, toplantının gündeminin önceden netleştirilmesi gerektiğini vurgulayarak, Moskova'nın aceleci bir adım atmayacağını ima ediyor. Bu tür bir zirvenin amacının ne olacağı, hangi konuların ele alınacağı ve nasıl bir sonuç belgesi yayınlanacağı henüz belirsiz.
Bölgesel ve küresel boyut
Rusya, ABD ve Çin arasında olası bir üçlü zirve, küresel jeopolitik dengeler açısından kritik bir öneme sahip. Böyle bir toplantı, Soğuk Savaş sonrası dönemde ilk kez üç büyük nükleer gücün liderini aynı masada buluşturabilir. Ukrayna savaşı, Tayvan krizi, Kuzey Kore'nin nükleer programı, İran'ın nükleer faaliyetleri ve küresel ekonomik istikrar gibi konuların gündeme gelmesi muhtemel.
Batılı analistler, böyle bir zirvenin gerçekleşmesi durumunda bile somut bir sonuç çıkmasının zor olduğunu belirtiyor. Zira taraflar arasındaki güven eksikliği ve temel çıkar çatışmaları derin. Yine de diyalog kanallarının açık tutulması, yanlış anlamaların önlenmesi ve gerilimin düşürülmesi açısından faydalı olabilir.
Çin, böyle bir zirveyi kendi küresel liderlik iddiasını pekiştirmek için bir fırsat olarak görebilir. Rusya ise Batı ile izole edilmiş konumunu kırmak ve Çin ile ilişkilerini dengelemek isteyebilir. ABD açısından ise hem Rusya hem de Çin ile aynı anda müzakere etmek, stratejik bir avantaj sağlayabilir. Ancak Biden yönetiminin iç politikada karşılaştığı zorluklar ve seçim takvimi, böyle bir adımı zorlaştırabilir.
Öte yandan, üçlü zirve fikri, uluslararası sistemin çok kutupluluğa doğru evrildiği bir dönemde, büyük güçler arasında yeni bir denge arayışının göstergesi olarak yorumlanabilir. Avrupa Birliği ve diğer orta ölçekli güçler, böyle bir formatın dışında kalma endişesi taşıyabilir. Bu durum, küresel yönetişim mimarisinde önemli tartışmalara yol açabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Rusya, ABD ve Çin arasındaki olası bir üçlü zirveyi yakından takip ediyor. Ankara, hem Rusya hem de ABD ile karmaşık ilişkiler yürütürken, Çin ile ekonomik ve ticari bağlarını güçlendiriyor. Böyle bir zirve, Türkiye'nin bölgesel denge politikalarını etkileyebilir. Özellikle Ukrayna savaşı, Karadeniz güvenliği ve Suriye gibi konularda Türkiye'nin rolü, büyük güçler arasındaki müzakerelerde belirleyici olabilir. Ayrıca, olası bir zirvede alınacak kararlar, enerji fiyatları ve küresel ticaret düzeni üzerinden Türk ekonomisini de dolaylı olarak etkileyebilir. Ankara'nın, böyle bir süreçte arabuluculuk veya denge unsuru olarak öne çıkma potansiyeli bulunuyor.
