İran'ın yeni Dini Lideri Mojtaba Khamenei, babası eski lider Ali Khamenei ve eşinin ABD-İsrail ortak hava saldırısında hayatını kaybetmesinin ardından düzenlenen bir haftalık cenaze törenlerinde kamuoyu önüne çıkmadı. Saldırıda yaralanan ve ölüm tehditleriyle karşı karşıya olan Mojtaba Khamenei'nin bu süreçte görünmemesi, İran'daki liderlik yapısında köklü değişimlerin yaşandığına dair spekülasyonları beraberinde getirdi. Tahran'da düzenlenen törenlere katılmaması, hem güvenlik endişeleri hem de siyasi bir mesaj olarak yorumlanıyor. Özellikle İran anayasal düzeninde dini liderin devlet başkanından daha geniş yetkilere sahip olması, bu boşluğun nasıl doldurulacağı sorusunu gündeme getirdi.
Gelişmenin arka planı
Ali Khamenei'nin 35 yıllık liderliği, İran'ın iç ve dış politikasında belirleyiciydi. ABD ve İsrail'in Ortadoğu'da yürüttüğü operasyonlar kapsamında düzenlenen saldırı, sadece Khamenei ailesini değil, İran yönetiminin üst kademesini de vurdu. Mojtaba Khamenei, babasının ölümünden sonra hızla Dini Lider seçilse de, saldırıda aldığı yaralar ve olası suikast tehditleri nedeniyle fiilen göreve başlayamamış durumda. Cenaze törenlerinin ardından yapılan açıklamalarda, liderin sağlık durumunun iyiye gittiği ancak kamuya açık alanlarda güvenlik riskinin yüksek olduğu belirtiliyor. İranlı yetkililer, yeni liderin önümüzdeki günlerde bir televizyon konuşması yapmasının planlandığını duyurdu. Bu arada ülke içinde farklı siyasi gruplar, liderlik boşluğunu doldurmak için Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi ve Devrim Muhafızları komutanlarının ön plana çıktığını iddia ediyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Mojtaba Khamenei'nin kamuoyundan uzak kalması, İran'ın nükleer programı ve bölgedeki vekil güçler üzerindeki etkisini sorgulatıyor. ABD ve İsrail'in İran'a yönelik artan askeri baskısı, yeni liderin zayıf bir pozisyonda olduğu algısını güçlendiriyor. Özellikle Yemen'deki Husiler, Lübnan'daki Hizbullah ve Suriye'deki İran destekli gruplar, Tahran'dan gelecek talimatları bekliyor. İsrail, Khamenei'nin yokluğunda İran'ın bölgesel operasyonlarında aksama yaşanabileceğini hesaplarken, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi rakip ülkeler de durumu yakından izliyor. Rusya ve Çin ise İran'daki bu geçiş döneminin istikrarlı bir şekilde yönetilmesi için diplomatik girişimlerde bulunuyor. BM Güvenlik Konseyi'nde yapılan kapalı oturumda, İran'ın iç istikrarı ve nükleer anlaşmanın geleceği ele alındı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran'daki bu liderlik krizini yakından takip ediyor. İran'ın istikrarsızlaşması, Suriye ve Irak'taki Türkiye'nin güvenlik çıkarlarını doğrudan etkileyebilir. PKK/YPG'ye karşı yürütülen operasyonlarda İran'ın tutumu kritik önem taşırken, yeni liderin Türkiye ile sınır güvenliği ve enerji ticareti konularında nasıl bir politika izleyeceği belirsiz. Ayrıca İran'daki geçiş süreci, Türkiye'nin Kafkasya ve Orta Asya'daki etkisini artırabilir. Ankara, Tahran'la diyalog kanallarını açık tutarak, bölgesel dengelerin bozulmasını engellemeye çalışıyor.
