İran İslam Cumhuriyeti'nin yeni dini lideri Mojtaba Hamaney, babası Ali Hamaney'in ölümünün ardından bu görevi devraldı. Ancak 55 yaşındaki din adamı, daha önce hiçbir kamu görevinde bulunmamış ve ülkenin siyasi kararlarında perde arkasında rol oynamış biri olarak tanınıyor. Mojtaba Hamaney'in en büyük zorluğu, İran'ın 1979 devriminden bu yana sadece iki lider gördüğü makamda, babasının 35 yıllık iktidarının gölgesinden kurtulmak olacak. İran halkı, yeni lider hakkında çok az bilgiye sahip; oysa dini liderlik, ülkede neredeyse tüm kritik kararların alındığı en güçlü konum.
Perde Arkasında Bir İsim
Mojtaba Hamaney, Kum ve Tahran'daki dini eğitiminin ardından, babasının ofisinde üst düzey bir danışman olarak çalıştı. İran medyasına göre, özellikle iç siyaset ve istihbarat konularında etkili oldu. Ancak kamuoyu önüne hiç çıkmadı; konuşmaları, resmi ziyaretleri bulunmuyor. Bu gizlilik, yeni liderin ülke yönetiminde nasıl bir yol izleyeceğine dair soru işaretlerini artırıyor. İran'da dini lider, Silahlı Kuvvetler, yargı, devlet yayın kuruluşu ve önemli ekonomik kurumlar üzerinde doğrudan kontrole sahip. Mojtaba Hamaney'in bu gücü nasıl kullanacağı, hem İran iç siyaseti hem de bölgesel dengeler açısından belirleyici olacak.
Mojtaba'nın babası Ali Hamaney, 1989'da Humeyni'nin ölümünden sonra lider olduğunda da nispeten bilinmiyordu, ancak zamanla iktidarını sağlamlaştırdı. Mojtaba'nın da benzer bir süreçten geçmesi beklenebilir, ancak 21. yüzyıl İran'ı çok farklı bir ülke. Ekonomik yaptırımlar, 2022'deki Mahsa Amini protestoları ve genç nüfusun rejime yabancılaşması, liderliğin meşruiyetini zayıflatıyor. Mojtaba Hamaney'in selefinden daha muhafazakar olduğu, hatta reformistlere karşı daha sert bir çizgi izlediği iddia ediliyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
İran'da liderlik değişimi, Ortadoğu'daki güç dengelerini de etkileyecek. Mojtaba Hamaney, babasının nükleer müzakereler ve silahlı gruplar (Hizbullah, Husiler, Hamas) üzerinden yürüttüğü bölgesel politikayı devam ettirmesi bekleniyor. Ancak İsrail'in İran'ın nükleer tesislerine yönelik tehditleri ve Suudi Arabistan ile normalleşme süreci, yeni liderin dış politikasını test edecek. ABD yaptırımları altındaki İran ekonomisinin toparlanması için Batı ile ilişkilerin yumuşaması gerekiyor; ancak Mojtaba'nın bu konuda ne kadar esnek olacağı bilinmiyor. Uzmanlar, yeni liderin İran Devrim Muhafızları Ordusu ile yakın ilişkilerini koruyacağını ve silahlı gruplara verilen desteğin süreceğini öngörüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran'daki liderlik değişimi, Türkiye için hem fırsat hem de riskler barındırıyor. Türkiye, İran ile enerji ithalatı ve sınır güvenliği konularında doğrudan etkileşim halinde. Mojtaba Hamaney döneminde İran'ın Suriye ve Irak'taki nüfuzunun devam etmesi, Ankara'nın bu bölgelerdeki çıkarlarını doğrudan etkileyebilir. Ayrıca, İran'ın PKK'ya yönelik tutumu ve göçmen akınları, Türkiye'nin güvenlik politikalarını şekillendiren faktörler arasında. Öte yandan, İran'da istikrarın korunması, bölgesel dengeler açısından Türkiye'nin de yararına. Mojtaba Hamaney'in babasına kıyasla daha içe dönük ve muhafazakar olması, Türkiye ile rekabeti derinleştirebilir; ancak diyalog kanalları her iki ülke için de kritik öneme sahip.
