Soğuk Savaş döneminde ideolojik ve ekonomik afiniteyle şekillenen Moğolistan-Afrika ilişkileri, uzun bir sessizliğin ardından yeniden canlanma sinyalleri veriyor. Ulan Batur yönetimi, özellikle son yıllarda kıtadaki ekonomik fırsatlara ve jeopolitik gerilimlerin getirdiği yeni denklemlere odaklanmış durumda. Bu dönüşümde Çin-Rusya eksenindeki rekabet, Afrika’nın artan küresel önemi ve Moğolistan’ın “üçüncü komşu” stratejisi etkili oluyor. Uzmanlar, iki taraf arasındaki tarihsel bağların yeniden tanımlanması gerektiğine işaret ediyor.
Soğuk Savaş’ın unutulmuş dostları
Moğolistan ile Afrika ülkeleri arasındaki ilişkilerin temeli 1960’lara dayanıyor. O dönemde her iki taraf da sosyalist blok içerisinde bağımsızlık, anti-emperyalizm ve kalkınma gibi ortak idealleri paylaşıyordu. Moğolistan, Sovyetler Birliği’nin Küba, Angola, Mozambik gibi ülkelere destek verdiği süreçte —lojistik ve danışmanlık gibi— daha mütevazı ama anlamlı roller üstlendi. Aynı şekilde, Afrika ülkeleri de Ulan Batur’u tanıyan ve diplomatik ilişki kuran ilk devletler arasındaydı.
Ancak 1990’larda Sovyetlerin dağılmasıyla birlikte bu bağlar hızla zayıfladı. Moğolistan demokrasiye geçerken ekonomik öncelikleri değişti; Afrika ise soykırımlar, iç savaşlar ve yoksullukla boğuşuyordu. İki taraf da birbirini gündeminden çıkardı.
Son on yılda durum değişmeye başladı. Çin’in “Kuşak ve Yol” projesi, Rusya’nın Afrika’ya dönüşü ve ABD’nin Çin’i çevreleme stratejisi, kıtayı yeniden büyük güçlerin ilgi odağı haline getirdi. Moğolistan da bu karmaşık denklemde kendine bir yer arıyor.
Yeni dönemde ortak çıkarlar
Moğolistan’ın Afrika’ya yönelmesinin başlıca nedeni ekonomik çeşitlendirme ihtiyacı. Ülke ekonomisi büyük ölçüde madencilik ve hayvancılığa bağımlı; ihracatının yüzde 90’ından fazlası Çin’e gidiyor. Bu bağımlılığı azaltmanın bir yolu olarak Afrika pazarları, özellikle de tarımsal ürünler, maden ekipmanları ve hafif sanayi ürünleri için potansiyel görülüyor.
Diplomatik alanda da atılımlar var. Moğolistan, Etiyopya’nın başkenti Addis Ababa’daki Afrika Birliği nezdinde temsilcilik açmayı planlıyor. Ayrıca Ruanda, Kenya ve Gana gibi ülkelerle ikili anlaşmalar imzalandı. Bu anlaşmaların ortak noktası, kalkınma işbirliği, gıda güvenliği ve iklim değişikliğiyle mücadele alanlarında teknik yardım vaatleri.
Jeopolitik açıdan ise Moğolistan, “üçüncü komşu” politikasıyla büyük güçler arasında bir denge kurmayı amaçlıyor. Aslında bu politika geleneksel olarak Japonya, Güney Kore, ABD ve Avrupa’yı kapsıyor. Ancak son dönemde Afrika da bu çerçeveye dahil edilmeye başlandı. Ulan Batur, Afrika ülkeleriyle kurulacak yakın ilişkilerin uluslararası platformlarda elini güçlendireceğini hesaplıyor.
Uzmanlara göre, Moğolistan’ın Afrika deneyimi sınırlı. Ülkenin kıtadaki büyükelçilik sayısı henüz çok az; bu anlamda diplomatik altyapının güçlendirilmesi gerekiyor. Ayrıca kültürel ve eğitim bağlarının yeniden kurulması, karşılıklı anlayışın pekiştirilmesi için kritik öneme sahip.
Öte yandan, Çin ve Rusya’nın Afrika’daki nüfuz mücadelesi, Moğolistan’a hem fırsat hem de risk sunuyor. Pekin, Moğolistan’ın bölgedeki varlığını doğal olarak kendi etki alanının bir parçası olarak görme eğiliminde. Moskova ise tarihsel bağları kullanarak eski nüfuzunu yeniden tesis etmeye çalışıyor. Ulan Batur yönetimi, bu iki büyük gücün arasında sıkışmadan kendi çıkarlarını gözetmek zorunda.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Moğolistan’ın Afrika’ya yönelmesi, Türkiye’nin son yıllarda kıtada artan varlığıyla doğrudan bir rekabetten ziyade işbirliği potansiyeli barındırıyor. Türkiye, Afrika’da kalkınma işbirliği ve altyapı yatırımlarıyla öne çıkarken, Moğolistan’n temel ihtiyacı olan teknik yardım ve eğitim alanlarında ortak projeler geliştirilebilir. Ayrıca, Türkiye ile Moğolistan arasındaki diplomatik ilişkilerin seyri, Ankara’nın bu süreçten olumlu etkilenmesini sağlayabilir. Ancak Çin ve Rusya’nın bölgedeki etkisi, Türkiye’nin manevra alanını daraltabilecek en önemli faktör. Ankara’nın, Ulan Batur’la koordinasyon içinde, Afrika’daki yatırımlarını derinleştirmesi stratejik bir hamle olacaktır.
