Somali'nin başkenti Mogadişu'da, Cumhurbaşkanı Muhammed Abdullahi Muhammed'in (Farmajo) anayasal görev süresinin 8 Şubat'ta dolmasına rağmen görevde kalma kararına karşı düzenlenmesi planlanan protestolar öncesinde, hükümete bağlı güvenlik güçleri ile muhalif siyasetçilerle ittifak halindeki silahlı milisler arasında şiddetli çatışmalar yaşandı. Çatışmalar kentte büyük paniğe yol açarken, çok sayıda sivil can güvenliği endişesiyle evlerini terk etmek zorunda kaldı. Yerel kaynaklar, en az 10 sivilin yaralandığını, bazı ev ve iş yerlerinin de mermi isabetiyle hasar gördüğünü bildirdi.
Görev süresi tartışması ve siyasi kriz
Somali'de cumhurbaşkanlığı seçimlerinin 8 Şubat'ta yapılması gerekiyordu ancak siyasi anlaşmazlıklar nedeniyle ertelendi. Cumhurbaşkanı Farmajo, anayasal süresinin sona ermesine rağmen, yerine seçilmiş bir lider geçene kadar görevde kalacağını açıkladı. Muhalefet ise bu kararı 'anayasal darbe' olarak nitelendirerek sert tepki gösterdi. Müzakerelerden sonuç alınamayınca muhalif siyasetçiler, 19 Şubat Perşembe günü kitlesel protesto çağrısı yaptı. Hükümet ise protestolara izin vermeyeceğini ve kamu düzenini korumak için gerekli tüm tedbirleri alacağını duyurdu.
Çatışmalar, protesto çağrısından bir gün önce, muhalif milislerin başkentin güneyindeki bir kontrol noktasında güvenlik güçlerine saldırmasıyla başladı. Çatışmalar hızla yayılırken, her iki taraf da ağır silahlar kullandı. Görgü tanıkları, yoğun silah sesleri ve patlamalar duyulduğunu, sivil halkın evlerine sığınmak zorunda kaldığını aktardı. Somali Silahlı Kuvvetleri Sözcüsü, milislerin saldırıyı başlattığını ve güvenlik güçlerinin meşru müdafaa hakkını kullandığını belirtirken, muhalefet ise hükümet güçlerini 'provokasyon' yapmakla suçladı.
Bölgesel ve uluslararası boyut
Somali'deki bu siyasi kriz, ülkenin kırılgan federal yapısını bir kez daha test ediyor. 2011'den bu yana istikrar arayışında olan Somali, uzun yıllar süren iç savaş, kıtlık ve terörle mücadele sonrasında yeniden yapılanma sürecine girmişti. Ancak cumhurbaşkanlığı seçimlerinin ertelenmesi ve görev süresi tartışmaları, aşırıcı gruplara karşı kazanılan kazanımları tehdit ediyor. Eş-Şebab örgütü, bu belirsizlik ortamından yararlanarak saldırılarını artırabilir. Ayrıca, krizin komşu ülkelere sığınmacı akınına yol açma riski de bulunuyor. Afrika Birliği, Avrupa Birliği ve Birleşmiş Milletler, taraflara diyalog çağrısı yaparken, seçimlerin bir an önce yapılması gerektiğini vurguluyor.
Somali'nin stratejik konumu ve Kızıldeniz'in güney girişinde yer alması, bölgesel güvenlik açısından kritik önem taşıyor. Deniz haydutluğu ve terörle mücadele kapsamında uluslararası toplumun destek verdiği Somali'deki istikrarsızlık, tüm Doğu Afrika bölgesini etkileyebilir. Etiyopya, Kenya ve Cibuti gibi ülkeler, Somali'deki gelişmeleri yakından takip ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Somali ile tarihî bağları ve geliştirdiği kalkınma işbirliği sayesinde Mogadişu'da en etkili ülkelerden biridir. Büyükelçilik, TİKA, Yunus Emre Enstitüsü ve Türk Hava Yolları gibi kurumlar Somali'de faaliyet göstermektedir. Ülkede yaşanacak bir iç çatışma, Türkiye'nin bölgedeki yatırımlarını ve diplomatik kazanımlarını riske atabilir. Ayrıca, Türk şirketlerinin inşaat ve altyapı projeleri sekteye uğrayabilir. Türkiye'nin arabuluculuk yapması veya tarafları diyaloğa teşvik etmesi, hem Somali'nin istikrarı hem de Türkiye'nin Afrika boynuzundaki nüfuzu açısından kritik önemdedir. Ankara'nın bu krizde oynayacağı rol, bölgesel barışa katkı sunabileceği gibi, Türkiye'nin uluslararası alandaki itibarını da güçlendirecektir.
