Somali’nin başkenti Mogadişu’da devam eden silahlı çatışmalar, on yıllardır süren iç savaş ve istikrarsızlığın ardından zaten kırılgan olan devlet yapısını daha da zayıflatma riski taşıyor. Devlet Başkanı Hasan Şeyh Mahmud’un gücü merkezileştirme çabaları, muhalif siyasi gruplar ve bölgesel yönetimlerle şiddetli bir mücadeleye dönüştü. Çatışmalar, özellikle başkent Mogadişu’da ve ülkenin güneyindeki bazı bölgelerde yoğunlaşırken, sivil kayıpların arttığı ve insani durumun kötüleştiği bildiriliyor. Uzun süredir uluslararası toplumun desteğiyle ayakta duran Somali federal hükümeti, bu kez kendi içindeki siyasi bölünmeler nedeniyle sarsıntı geçiriyor.
Güç Devri ve Anayasa Değişikliği Krizin Odağında
Krizin temelinde, Devlet Başkanı Hasan Şeyh Mahmud’un geçen yıl parlamento onayı olmadan yaptığı anayasa değişikliği yatıyor. Değişiklikle, cumhurbaşkanlığı seçim sisteminde doğrudan halk oylamasına geçilmesi ve başbakanlık makamının yetkilerinin cumhurbaşkanına devredilmesi öngörülüyor. Muhalefet ve bazı bölgesel yönetimler, bu adımı “güç gaspı” olarak nitelendiriyor ve federal yapının zayıflatılması anlamına geldiğini savunuyor. Özellikle Puntland ve Jubbaland gibi özerk bölgeler, merkezi hükümetin bu hamlesine sert tepki gösterdi. Puntland yönetimi, anayasa değişikliğini tanımadığını ilan ederken, Jubbaland ise federal güçlerle çatışmaya girdi.
Çatışmalar sadece siyasi elitler arasında kalmıyor; halkın günlük hayatını da derinden etkiliyor. Mogadişu’da sokak çatışmaları nedeniyle okullar ve iş yerleri kapanırken, binlerce aile evlerini terk etmek zorunda kaldı. Birleşmiş Milletler verilerine göre, yılbaşından bu yana çatışmalarda en az 300 sivil hayatını kaybetti, 500’den fazla kişi yaralandı. İnsani yardım kuruluşları, artan şiddet nedeniyle bölgedeki yardım faaliyetlerini askıya almak zorunda kaldı.
El-Şebab Tehdidi ve Bölgesel Güç Dengesi
Yaşanan siyasi kriz, Somali’nin en büyük güvenlik sorunu olan El-Şebab örgütüne de yarıyor. Terör örgütü, hükümetin iç çekişmelerinden yararlanarak kırsal bölgelerde yeniden güç kazanıyor. Afrika Birliği’nin Somali’deki barış gücü misyonu ATMIS’in çekilme sürecinde olması da güvenlik açığını derinleştiriyor. Uzmanlar, federal hükümetin siyasi krize odaklanması nedeniyle El-Şebab’a karşı mücadelenin sekteye uğradığını belirtiyor. Bölgesel olarak, Somali’deki istikrarsızlık Etiyopya, Kenya ve Cibuti gibi komşu ülkeleri de endişelendiriyor. Özellikle Etiyopya’nın Somali topraklarındaki askeri varlığı ve Türkiye’nin denizcilik anlaşması gibi gelişmeler, bölgesel güç dengesini yeniden şekillendiriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Somali ile yakın siyasi, ekonomik ve askeri ilişkilere sahip. Ankara, Mogadişu’da büyükelçilik ve askeri üs bulunduran ender ülkelerden biri. Somali’deki istikrarsızlık, Türkiye’nin bölgedeki yatırımlarını (THY, TİKA, Maarif Vakfı) ve insani yardım faaliyetlerini doğrudan etkileyebilir. Ayrıca, Türkiye’nin Somali ile imzaladığı deniz yetki alanları anlaşması, Doğu Afrika’daki jeopolitik nüfuzu açısından kritik. Siyasi kriz derinleşirse, Türkiye’nin arabuluculuk rolü ve askeri varlığı sorgulanabilir. Ankara’nın, mevcut hükümetle ilişkilerini korurken muhalif gruplarla da diyaloğu sürdürmesi, çatışmanın Türkiye’nin çıkarlarına zarar vermesini engelleyebilir.
