İtalyan kamuoyunu yıllardır meşgul eden Cambridge doktora öğrencisi Giulio Regeni'nin 2016'daki ölümüne ilişkin dava, Mısırlı dört güvenlik ajanının yargılanmasıyla sonuçlandı. Regeni'nin ailesi, oğullarının kaçırılması ve işkenceyle öldürülmesinden sorumlu tutulan Mısırlı yetkililer hakkında verilen kararı 10 yılı aşkın süren bekleyişin ardından aldı. Alex Croft'un haberine göre, İtalya'da görülen davada mahkeme, sanıklar hakkında kararını açıkladı. Regeni'nin ailesi, kararın ardından adaletin yerini bulduğunu ancak acılarının dinmediğini belirtti.
Olayın Arka Planı: Giulio Regeni Kimdir?
Giulio Regeni, Cambridge Üniversitesi'nde doktora öğrencisiydi ve 2016 yılında Kahire'de saha araştırması yapıyordu. Mısır'daki bağımsız sendikalar üzerine çalışan Regeni, 25 Ocak 2016'da Kahire'nin Giza bölgesinde kayboldu. Dokuz gün sonra, 3 Şubat 2016'da, başkentin dışındaki bir otoyol kenarında cesedi bulundu. Cesedinde yoğun işkence izleri vardı; vücudu sigara yanıkları, kırıklar ve derin kesiklerle kaplıydı. İtalyan yetkililer, Regeni'nin Mısır güvenlik güçleri tarafından kaçırıldığını, işkence gördüğünü ve öldürüldüğünü savundu. Mısır hükümeti ise uzun süre olayı bir trafik kazası veya adi bir suç olarak göstermeye çalıştı, ancak uluslararası baskılar sonucu soruşturma başlatmak zorunda kaldı.
Olay, İtalya ile Mısır arasında ciddi bir diplomatik krize yol açtı. İtalya, Regeni'nin ölümünden Mısır güvenlik güçlerini sorumlu tutarak, Mısır'a yönelik silah ambargosu ve üst düzey görüşmelerin askıya alınması gibi yaptırımlar uyguladı. Mısır ise suçlamaları reddetti ve kendi soruşturmasını yürüttüğünü açıkladı, ancak somut bir sonuç alınamadı. Yıllar süren uluslararası hukuk mücadelesi sonucunda İtalya, dört Mısırlı güvenlik ajanını gıyaben yargılamaya başladı. Sanıklar arasında Ulusal Güvenlik Servisi'ne bağlı üst düzey yetkililer bulunuyordu. Dava, Mısır'ın işbirliği yapmaması nedeniyle gecikmeli ilerledi ve sanıklar duruşmalara katılmadı.
Dava Süreci ve Uluslararası Tepkiler
İtalya'da görülen dava, 2023 yılında başladı ve yaklaşık iki yıl sürdü. Savcılık, Regeni'nin Mısır güvenlik güçleri tarafından "devlet terörü" kapsamında kaçırıldığını ve işkence edilerek öldürüldüğünü öne sürdü. Mahkeme, sunulan deliller ve tanık ifadeleri doğrultusunda sanıkları suçlu buldu. Karar duruşmasında Regeni ailesi ve destekçileri hazır bulundu. Aile avukatları, kararın "sembolik bir adalet" olduğunu, ancak sanıkların Mısır'da serbest dolaştığını vurguladı. İtalya Başbakanı, karar sonrası yaptığı açıklamada "Giulio'nun ölümünden sorumlu olanların hesap vermesi için elimizden geleni yaptık" dedi. AB ve insan hakları örgütleri de kararı memnuniyetle karşıladı, ancak Mısır'ın uluslararası yargı kararlarını tanımadığını hatırlattı.
Mısır hükümeti ise karara sert tepki gösterdi ve "İtalyan yargısının siyasi bir karar verdiğini" savundu. Mısır Dışişleri Bakanlığı, kararın "Mısır'ın egemenliğine saygısızlık" olduğunu belirtti. Mısır, sanıkların iadesini reddetti ve kendi yargı sürecinin devam ettiğini açıkladı. Uluslararası hukuk uzmanları, gıyaben verilen kararın uygulanmasının zor olduğunu, çünkü Mısır'ın İtalya ile suçluların iadesi anlaşması bulunmadığını ifade etti. Yine de karar, Mısır'ın uluslararası itibarına gölge düşürdü ve insan hakları ihlalleri konusunda artan baskıları beraberinde getirdi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Giulio Regeni davası, otoriter rejimlerin muhalifleri ve araştırmacıları nasıl hedef aldığını gösteren çarpıcı bir örnek. Türkiye, Mısır ile son yıllarda normalleşme sürecinde olsa da, bu tür insan hakları ihlalleri karşısında sessiz kalmamalı. Türk dış politikası, bölgede istikrar ve insan hakları arasında denge gözetmeli; Mısır'daki benzer uygulamaların Türkiye'ye yönelik casusluk faaliyetleriyle bağlantılı olabileceği unutulmamalı. Ayrıca, Regeni'nin çalışma alanı olan bağımsız sendikalar, Türkiye'nin de yakından takip ettiği bir konu. Türkiye, uluslararası hukukun üstünlüğünü savunarak, benzer davalarda adaletin tecellisi için çaba göstermeli ve Mısır'a yönelik insan hakları baskısını sürdürmeli. Bu dava, Türkiye'nin Akdeniz ve Ortadoğu'daki diplomatik ilişkilerinde insan hakları kriterini ön planda tutması gerektiğini hatırlatıyor.
