Sosyal medya devi Meta, Avustralya hükümetini ülkeler arasındaki Serbest Ticaret Anlaşması'nı (FTA) ihlal etmekle suçlayarak ABD Ticaret Temsilciliği'ne resmi başvuruda bulundu. Şirket, Avustralya'nın haber yayıncılarına dijital platformlardan elde edilen gelir üzerinden ödeme yapılmasını zorunlu kılan yasasının, ABD-Avustralya FTA kapsamında sağlanan ticaret ayrıcalıklarına aykırı olduğunu iddia ediyor. Meta'nın bu hamlesi, küresel çapta dijital platformların içerik düzenlemelerine karşı agresif bir tutum sergilediği bir dönemde geldi. Şirket, Avustralya'nın 2021'de kabul ettiği Haber Medyası Müzakere Yasası'nın (News Media Bargaining Code), ABD merkezli teknoloji firmalarını hedef alarak uluslararası ticaret hukukunu ihlal ettiğini savunuyor.
Gelişmenin Arka Planı: Haber İçeriği İçin Ödeme Tartışmaları
Avustralya, 2021 yılında yürürlüğe koyduğu yasayla Google ve Meta gibi dijital platformların, haber yayıncılarına içeriklerinin platformda yer alması karşılığında adil bir ücret ödemesini zorunlu hale getirdi. Bu yasa, dünyada bir ilk olma özelliği taşıyor ve birçok ülke benzer düzenlemeleri incelemeye başladı. Kanada, Endonezya ve Brezilya gibi ülkeler Avustralya'nın modelini örnek alırken, ABD'de ise dijital platformları hedef alan benzer bir federal yasa bulunmuyor. Meta, Avustralya'da haber paylaşımını geçici olarak durdurarak yasaya sert tepki göstermiş, ancak daha sonra bazı yayıncılarla anlaşmaya varmıştı. Şimdi ise şirket, ABD Ticaret Temsilciliği'ne yaptığı başvuruda, Avustralya'nın uygulamasının ABD-Avustralya Serbest Ticaret Anlaşması'nın 16. ve 17. maddelerini ihlal ettiğini öne sürüyor. Bu maddeler, tarafların birbirlerinin dijital hizmetlerine ayrımcı muamele yapmamasını ve ticaretin önündeki gereksiz engelleri kaldırmasını öngörüyor.
Meta'nın başvurusu, özellikle ABD'nin Çin'e yönelik ticaret politikaları ve dijital hizmetler vergisi konusundaki tutumuyla da yakından ilişkili. ABD Ticaret Temsilciliği, daha önce Avustralya'nın dijital hizmetler vergisi planlarına karşı benzer bir süreç başlatmış ancak Avustralya bu vergiyi geçici olarak rafa kaldırmıştı. Meta'nın bu yeni girişimi, ABD ile Avustralya arasındaki ticari ilişkileri yeniden germe potansiyeli taşıyor. Uzmanlar, Meta'nın başvurusunun ABD hükümeti tarafından dikkate alınması halinde, Avustralya'nın yasayı değiştirmek zorunda kalabileceğini veya ABD'nin ticari yaptırımlarla karşı karşıya kalabileceğini belirtiyor. Bu durum, diğer ülkelerin benzer yasalar çıkarma isteğini de olumsuz etkileyebilir.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Dijital İçerik Düzenlemelerinde Yeni Cephe
Meta'nın Avustralya'ya karşı başlattığı bu ticaret eylemi, yalnızca iki ülke arasındaki bir anlaşmazlık olmanın ötesinde, küresel dijital ekonomi yönetişiminde önemli bir dönüm noktası olarak değerlendiriliyor. Kanada, kısa süre önce Avustralya'ya benzer bir yasayı yürürlüğe koyarken, Meta yine haber içeriğinin paylaşımını durdurma tehdidinde bulunmuştu. Bu gelişmeler, teknoloji devleri ile ulusal hükümetler arasında giderek artan bir güç mücadelesini ortaya koyuyor. Avustralya Başbakanı Anthony Albanese, Meta'nın başvurusuna tepki olarak ülkesinin yasasının meşruiyetini savunurken, diğer yandan ABD ile ticari ilişkileri zedelememeye çalışıyor. ABD Ticaret Temsilciliği'nin konuyu nasıl ele alacağı ise belirsizliğini koruyor.
Küresel ölçekte, bu anlaşmazlık Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) nezdinde de emsal teşkil edebilir. Meta, Avustralya'nın yasasının ABD merkezli şirketleri hedef alarak ticarette ayrımcılık yaptığını iddia ederken, Avustralya ise yasanın sektöre özgü bir düzenleme olduğunu ve tüm platformları eşit şekilde etkilediğini belirtiyor. Eğer ABD, Meta'nın talebini kabul eder ve ticaret eylemi başlatırsa, bu durum diğer ülkelerin benzer düzenlemelerini caydırabilir ve dijital platformların içerik düzenlemelerine karşı küresel bir direnç oluşturabilir. Öte yandan, Avustralya'nın yasasını savunması durumunda, bu model diğer ülkeler için de bir emsal oluşturarak dijital platformların haber içeriği için ödeme yapmasını zorunlu kılan düzenlemelerin yaygınlaşmasına yol açabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin dijital platform düzenlemeleri açısından önemli bir referans noktası oluşturuyor. Türkiye, 2022'de yürürlüğe giren Sosyal Medya Yasası ile dijital platformlara içerik kaldırma ve yerel temsilci bulundurma zorunluluğu getirmiş, ancak haber içeriği için ödeme konusunda henüz adım atmamıştır. Meta'nın Avustralya'ya yönelik ticaret eylemi, Türkiye'nin benzer bir yasayı gündeme alması durumunda karşılaşabileceği uluslararası ticari baskıları göstermesi açısından uyarıcı niteliktedir. Ayrıca, ABD ile ticaret hacmi yüksek olan Türkiye, Meta'nın başarılı olması halinde dijital düzenlemeler konusunda daha temkinli bir politika izleyebilir. Kısacası, bu süreç dijital egemenlik ile uluslararası ticaret arasındaki hassas dengeyi bir kez daha gözler önüne seriyor ve Türkiye'nin bu alandaki stratejisini yeniden değerlendirmesini gerektirebilir.
