Facebook, Instagram ve WhatsApp'ın çatı şirketi Meta, Avustralya hükümetinin sosyal medya platformlarını haber içerikleri için yayıncılara ödeme yapmaya zorlayan yeni düzenleme girişimine 'aşırı adaletsiz' ve 'ticaret anlaşmalarına aykırı' diyerek karşı çıktı. Şirket, söz konusu teklifin Avustralya'nın Amerika Birleşik Devletleri ile imzaladığı serbest ticaret anlaşmasındaki taahhütleri ihlal ettiğini öne sürüyor. Meta'dan yapılan yazılı açıklamada, 'Bu düzenleme, dijital platformların haber içeriğine erişimini ve bu içerikleri paylaşmasını adil olmayan bir şekilde kısıtlıyor' ifadelerine yer verildi.
Gelişmenin arka planı
Avustralya, 2021 yılında dünyada bir ilke imza atarak 'Haber Medyası ve Dijital Platformlar Soruşturması' kapsamında Google ve Meta gibi teknoloji devlerini yerel haber kuruluşlarına içerikleri için ödeme yapmaya zorlayan bir yasayı kabul etmişti. Yasa, platformların haber bağlantılarını görüntülemesi karşılığında medya şirketlerine tazminat ödenmesini öngörüyor. O dönemde Meta, haber içeriğini Avustralya'da geçici olarak kaldırarak tepki göstermiş, ancak daha sonra hükümetle yapılan müzakereler sonucu görünürlüğü yeniden sağlamıştı.
Şimdi ise Avustralya hükümeti, yasanın kapsamını genişleterek Meta'nın haber içeriği için ödeme yapmasını daha da sıkı kurallara bağlamayı hedefliyor. Meta yöneticileri, yeni teklifin 'mevcut anlaşmanın ruhuna aykırı' olduğunu ve 'dijital ekosisteme zarar vereceğini' belirtiyor. Şirket, Avustralya'daki haber yayıncılarına her yıl milyonlarca dolar değerinde ücretsiz trafik sağladığını, bu nedenle ek bir ödeme yükümlülüğünün haksızlık olduğunu iddia ediyor.
Avustralya hükümeti ise yerel haber sektörünün dijital çağda ayakta kalabilmesi için böyle bir düzenlemenin hayati olduğunu savunuyor. Uzmanlara göre, reklam gelirlerinin büyük kısmını elinde tutan teknoloji devleri, geleneksel medyanın çöküşüne neden oluyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Avustralya'nın bu hamlesi, diğer ülkeler için de emsal teşkil ediyor. Kanada, İngiltere, Brezilya ve Avrupa Birliği gibi ülkeler ve birlikler benzer düzenlemeler üzerinde çalışıyor. Kanada'da da benzer bir yasa geçtiğimiz yıl kabul edilmiş, Meta Facebook ve Instagram'da haber içeriğini geçici olarak engellemişti. Avustralya'nın teklifi, uluslararası alanda teknoloji devlerinin haber yayıncılığına katkısının nasıl düzenlenmesi gerektiği tartışmasını yeniden alevlendirdi.
Meta'nın serbest ticaret anlaşması vurgusu, ABD-Avustralya ilişkilerinde yeni bir gerilim yaratabilir. ABD'li teknoloji şirketleri, yabancı hükümetlerin kendilerini hedef alan düzenlemelerine sık sık itiraz ediyor ve bunların ticaret engeli oluşturduğunu savunuyor. Avustralya ise ulusal egemenlik ve dijital ekonomi düzenleme hakkı konusunda ısrarcı.
Uzmanlar, bu çekişmenin sonucunun küresel dijital düzenleme trendini belirleyeceğini belirtiyor. Eğer Avustralya başarılı olursa, diğer ülkeler de benzer adımlar atmaya teşvik edilecek. Meta ise bu tür düzenlemelerin 'haber endüstrisine zarar vereceğini' öne sürerek, platformun kullanıcılarının haber bağlantılarını paylaşma özgürlüğünü kısıtlayacağını iddia ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, dijital platformların haber içeriği üzerindeki etkisini yakından izleyen ülkeler arasında. Henüz Avustralya benzeri bir yasa çıkarılmamış olsa da, Basın İlan Kurumu ve RTÜK gibi kurumlar dijital medyanın düzenlenmesi konusunda çalışmalar yürütüyor. Bu gelişme, Türkiye'nin de yerel haber medyasını korumak için benzer bir düzenlemeyi gündeme alması durumunda karşılaşabileceği uluslararası tepkileri öngörmesi açısından önemli. Aynı zamanda, Meta'nın serbest ticaret anlaşmalarına atıf yapması, Türkiye'nin AB ile olan Gümrük Birliği anlaşması ve diğer ticaret anlaşmaları kapsamında benzer argümanlarla karşılaşabileceğini gösteriyor.
