ABD Deniz Piyadeleri (US Marine Corps), 50 yılı aşkın bir süredir envanterinde bulunan ve dikey iniş kalkış kabiliyetiyle tanınan AV-8B Harrier II savaş uçaklarını düzenlenen bir törenle resmen emekliye ayırdı. ‘Harrier Sundown’ (Harrier Gün Batımı) adı verilen tören, Kuzey Karolina’daki Cherry Point Deniz Piyadeleri Hava Üssü’nde gerçekleşti. Törende son Harrier uçuşu yapılırken, uçakların yerini alacak F-35B Lightning II jetleri de selamlandı. Bu gelişme, havacılık tarihinin en sıra dışı savaş uçaklarından birinin operasyonel ömrünün noktalanması anlamına geliyor.
Gelişmenin Arka Planı: Harrier’ın Mirası
AV-8B Harrier II, İngiliz yapımı orijinal Hawker Siddeley Harrier’ın Amerikan versiyonu olarak 1980’lerde hizmete girdi. En belirgin özelliği, dört döner nozulu sayesinde pist olmadan dikey iniş ve kalkış (VTOL/SVTOL) yapabilmesiydi. Bu yetenek, Deniz Piyadeleri’ne ileri harekât üslerinden, hatta amfibi hücum gemilerinden operasyon yapma esnekliği sağladı. Soğuk Savaş’tan Körfez Savaşı’na, Afganistan ve Irak’a kadar birçok çatışmada görev alan Harrier, yakın hava desteği ve keşif rollerinde kritik öneme sahipti.
Emeklilik kararı, uzun zamandır beklenen bir geçişin parçası. F-35B, Harrier’ın dikey iniş kalkış yeteneğini daha gelişmiş sensörler, elektronik harp sistemleri ve daha yüksek performansla birleştiriyor. ABD Deniz Piyadeleri, 2012’den bu yana yavaş yavaş Harrier filolarını kapatarak F-35B’ye geçiş yapıyordu. Son Harrier filosu (VMA-231 ‘Ace of Spades’), 2024 yılı itibarıyla resmen kapatıldı. Uçakların bir kısmı muhafaza altına alınırken, bir kısmı da İspanya Donanması gibi yabancı ülkelere satılmış durumda.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Dikey İnişin Geleceği
Harrier’ın emekliye ayrılması, dünya çapında dikey iniş kalkış yapabilen savaş uçaklarının evriminde bir dönüm noktası. İngiltere, Hindistan, İtalya ve İspanya gibi ülkeler de Harrier’ı kullanmıştı, ancak çoğu şimdiden F-35B’ye geçti ya da envanterlerini daralttı. F-35B, Harrier’ın aksine beşinci nesil bir platform ve ağ merkezli savaşa uygun. Ancak birim maliyeti ve bakım karmaşıklığı, F-35 programını tartışmalı kılan unsurlar.
Küresel olarak, dikey iniş kalkış kabiliyetine sahip uçaklar hâlâ nadir. Sadece ABD, İngiltere, İtalya, Japonya (F-35B) ve Çin (kendi geliştirdiği J-35 varyantı olduğu iddia edilen) bu teknolojiye sahip. Harrier’ın vedası, bu pahalı ve karmaşık yeteneğin F-35 tekelinde kaldığı bir dönemi işaret ediyor. Özellikle amfibi harekât ve küçük uçak gemileri için dikey iniş kalkış hâlâ stratejik bir avantaj sağlıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye’nin dikey iniş kalkış yapabilen savaş uçağı envanteri bulunmuyor, ancak milli muharip uçak KAAN ve insansız savaş uçağı KIZILELMA projelerinde farklı varyantlar düşünülüyor. Harrier’ın emekli olması, F-35B’nin bu alandaki dominansını pekiştiriyor. Türkiye’nin F-35 programından çıkarılması, dikey iniş kalkış teknolojisine erişimini sınırlıyor. Yine de bu gelişme, Türkiye’nin insansız sistemlerde dikey iniş kalkış denemelerine (örneğin Bayraktar Dikey İniş Kalkış İHA) bir alternatif sunuyor. Harrier’ın sona ermesi, eskiyen platformların yenilenmesi gerektiğini ve teknolojik bağımsızlığın önemini bir kez daha hatırlatıyor.
