Taylandlı karides çiftçileri, Malezya'nın beş karides türüne getirdiği ithalat yasağı nedeniyle işlerini kaybetme tehlikesiyle karşı karşıya olduklarını bildirdi. Malezya, görünüşte gıda güvenliği endişelerini gerekçe göstererek 1 Haziran'da geçici bir yasak yürürlüğe koydu. Bu karar, halihazırda hastalık salgınları, artan rekabet ve ABD'den gelen yeni tarife tehditleriyle boğuşan Tayland karides endüstrisi için yeni bir darbe oldu.
Yasağın arka planı ve etkileri
Malezya'nın yasağı, beyaz bacaklı karides (Litopenaeus vannamei), dev kaplan karidesi (Penaeus monodon), mavi karides (Litopenaeus stylirostris), Çin beyaz karidesi (Penaeus chinensis) ve kırmızı bataklık karidesi (Procambarus clarkii) olmak üzere beş türü kapsıyor. Resmi açıklamaya göre yasak, bu türlerde görülen ve Tayland'daki çiftliklerde yaygın olan erken ölüm sendromu (EMS) gibi hastalıkların Malezya'ya sıçramasını önlemek amacıyla alındı. Ancak Taylandlı üreticiler, yasağın bilimsel temelden yoksun olduğunu ve ticari kaygılarla getirildiğini iddia ediyor. Tayland Karides Derneği Başkanı Somsak Paneetatyasai, yaptığı açıklamada "Bu yasak, Tayland karidesinin Malezya pazarındaki payını yok edecek" dedi.
Tayland, dünyanın en büyük karides ihracatçılarından biri olup, yıllık ihracatı 2 milyar doları aşıyor. Malezya, Tayland karides ihracatında önemli bir pazar olmasa da, yasağın diğer Güneydoğu Asya ülkelerine örnek teşkil edebileceği endişesi taşınıyor. Özellikle Endonezya ve Vietnam da benzer önlemleri değerlendirebilir. Tayland hükümeti, Malezya ile diplomatik girişimlerde bulunarak yasağın kaldırılmasını talep etti, ancak henüz somut bir sonuç alınamadı.
Bölgesel ve küresel boyut
Tayland karides sektörü, son yıllarda bir dizi krizle sarsıldı. 2020'den bu yana yayılan EMS hastalığı, çiftliklerde yüzde 30'a varan kayıplara yol açtı. Aynı zamanda Çin ve Hindistan gibi düşük maliyetli üreticilerin artan rekabeti, Tayland'ın pazar payını daralttı. ABD, geçen yıl Tayland'dan ithal edilen karideslere yüzde 25 ek gümrük vergisi uygulama tehdidinde bulunmuş, bu da sektördeki belirsizliği artırmıştı. Malezya'nın yasağı, tüm bu sorunların üzerine tuz biber ekti. Uzmanlar, yasağın kısa vadede Tayland'da 10 binden fazla küçük çiftçinin işsiz kalmasına yol açabileceğini tahmin ediyor.
Öte yandan Malezya'nın bu hamlesi, ASEAN ülkeleri arasındaki ticari gerilimlerin arttığı bir döneme denk geldi. Bölgede artan korumacılık eğilimleri, serbest ticaret anlaşmalarının işlevselliğini sorgulatıyor. Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) verilerine göre Güneydoğu Asya'da 2023 yılında uygulamaya konulan ticaret kısıtlamaları bir önceki yıla göre yüzde 40 arttı. Tayland'ın bu sorunu DTÖ nezdinde gündeme getirme olasılığı da bulunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Tayland karides sektöründeki bu kriz, Türkiye'nin su ürünleri ihracatı açısından dolaylı fırsatlar yaratabilir. Türkiye, son yıllarda karides yetiştiriciliğinde önemli ilerleme kaydetti ve özellikle Avrupa pazarında rekabet gücünü artırdı. Malezya'nın Tayland karidesine yönelik yasağı, Malezya pazarında boşluk oluşturabilir; Türk karides ihracatçıları bu boşluğu değerlendirebilir. Ancak Malezya'nın gıda güvenliği standartları Türkiye'ninkilerle uyumlu olmalıdır. Ayrıca bu gelişme, küresel ticarette artan korumacılık eğilimlerine bir örnek teşkil etmekte; Türkiye'nin ihracat pazarlarını çeşitlendirme ve DTÖ kurallarına uyum politikalarını sürdürmesi gerektiğini göstermektedir.
