Malezya’nın önde gelen durian üretim bölgelerinde yaşanan aşırı yağışlar, bu yılki hasadın hem miktarını hem de kalitesini olumsuz etkiledi. Singapur’a ihraç edilen durianların zirve sezonunda, geçen yılki rekolteye kıyasla daha düşük bir arz beklendiği ve meyvelerin %10-20 daha küçük olabileceği bildiriliyor. Özellikle en popüler tür olan Musang King (Kral) durianının, yoğun yağış nedeniyle tadının da etkilenebileceği ifade ediliyor.
Hasat dönemi ve iklim etkisi
Malezya’nın kuzey eyaletleri ile doğu kıyısındaki tarlalarda kasım ayından itibaren başlayan yağmurlar, ocak-şubat aylarında zirve yapan hasadı vurdu. Tohumdan meyveye geçiş sürecinde aşırı nem, durian çiçeklerinin dökülmesine ve meyvelerin gelişimini tamamlamadan çürümesine neden oldu. Bu durum, özellikle son iki yılda Çin talebinin patlamasıyla yükselen fiyatları daha da yukarı çekecek.
Singapur’daki durian ithalatçıları, Malezya’daki tedarik zincirinin aksadığını ve bazı tüccarların meyveleri daha erken toplayarak kaliteyi düşürdüğünü dile getiriyor. Geçen yıl Malezya, Singapur’a yaklaşık 18 bin ton durian ihraç etmişti; bu yılki rakamın 14 bin tonun altına düşebileceği hesaplanıyor. Fiyatların ise yüzde 25-30 oranında artması bekleniyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Durian, Malezya ve Singapur başta olmak üzere Güneydoğu Asya’da büyük bir kültürel ve ekonomik öneme sahip. Çin’in artan talebi, 2020’li yıllarda durianı “meyvelerin kralı” statüsüne yükseltti. Malezya’nın hasat sorunları, Tayland ve Endonezya gibi diğer üretici ülkelerin pazar payını artırmasına yol açabilir. Tayland’ın doğu bölgelerinde nisan-mayıs aylarında başlayacak hasat, Malezya’daki arz sıkıntısını kısmen telafi edebilir.
Ancak iklim değişikliğinin düzensiz yağışları daha sık hale getirmesi, bölgedeki durian üretimini uzun vadede tehdit ediyor. Özellikle Malezya’da 2023’te El Niño etkisiyle kuraklık yaşanmış, bu yıl ise La Niña kaynaklı aşırı yağışlar üretimi vurmuş durumda. Güneydoğu Asya’da meyve üretiminin iklim değişikliğine uyum sağlayamaması halinde, durian gibi yüksek gelir getiren ürünlerin ticaretinde ciddi dalgalanmalar beklenebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Durian ticareti Türkiye için doğrudan bir dış politika veya ekonomik öncelik olmasa da, bu gelişme küresel gıda tedarik zincirlerindeki kırılganlığın bir örneği olarak okunabilir. İklim değişikliğinin tropikal meyve üretimi üzerindeki etkisi, Türkiye’nin de dahil olduğu Akdeniz havzasında narenciye, zeytin gibi ürünlerde benzer sorunlara yol açıyor. Ayrıca, durianın Çin’deki popülaritesi, Türk ihracatçılarına Çin pazarında tropikal meyvelere yönelik talebi değerlendirme fırsatı sunabilir. Ancak lojistik ve iklim koşulları nedeniyle doğrudan rekabet yerine, Çin’e yönelik kuru meyve ve kuruyemiş ihracatı daha gerçekçi bir fırsat olarak öne çıkıyor.
