Budapeşte, 12 Eylül — Macaristan Başbakanı Peter Magyar, 2020 yılında Viktor Orban liderliğindeki önceki hükümet tarafından çıkarılan ve eşcinsel çiftlerin evlat edinmesini fiilen yasaklayan yasanın değiştirileceğini duyurdu. Magyar, yaptığı yazılı açıklamada, söz konusu düzenlemenin ayrımcı olduğunu ve Avrupa Birliği hukukuyla bağdaşmadığını belirterek, hükümetin yeni yasama döneminde konuyu Meclis gündemine taşıyacağını ifade etti.
Macaristan'da 2020'de kabul edilen yasa, evlat edinme hakkını yalnızca evli çiftlere tanırken, eşcinsel çiftlerin evliliği yasal olarak mümkün olmadığı için bu bireylerin evlat edinmesi pratikte imkânsız hale gelmişti. Ayrıca, bekar bireylerin evlat edinmesi de hükümetin iznine tabi kılınmış, bu da LGBTQ+ bireyler için ek engeller oluşturmuştu. Orban döneminde yapılan anayasa değişikliğiyle aile tanımı "anne, baba ve çocuk" olarak sınırlandırılmıştı.
Başbakan Magyar, yaptığı açıklamada, "Macaristan'ın tüm vatandaşlarının eşit haklara sahip olduğu bir ülke olması gerektiğine inanıyorum. Evlat edinme, çocuğun üstün yararı gözetilerek değerlendirilmelidir; cinsel yönelim bir engel olmamalıdır" dedi. Magyar, yeni düzenlemenin yalnızca eşcinsel çiftleri değil, bekâr bireyleri de kapsayacak şekilde hazırlanacağını söyledi.
Gelişmenin Arka Planı
Macaristan'da 2010'dan bu yana iktidarda olan Fidesz hükümeti, geleneksel aile değerlerini ön plana çıkaran politikalar izlemiş, 2020'deki evlat edinme yasağı da bu çerçevede değerlendirilmişti. Yasa, uluslararası insan hakları örgütleri ve Avrupa Birliği tarafından sık sık eleştirilmiş, ancak Orban hükümeti geri adım atmamıştı. 2021'de çıkarılan bir başka yasa ise 18 yaş altındaki bireylere eşcinselliği "teşvik eden" içeriklerin gösterilmesini yasaklamıştı. Bu düzenlemeler, Macaristan'ın AB içindeki konumunu da etkilemiş, Avrupa Komisyonu Macaristan'a karşı ihlal prosedürü başlatmıştı.
Peter Magyar, 2024 yılında Fidesz'den ayrılarak Tisza Partisi'ni kurmuş ve kısa sürede Macar siyasetinde önemli bir muhalefet figürü haline gelmişti. 2026 seçimlerine güçlü bir aday olarak hazırlanan Magyar, sosyal politikalar konusunda daha liberal bir çizgi izleyeceğinin sinyallerini veriyor. Son anketler, Tisza Partisi'nin oy oranını artırdığını gösteriyor. Magyar'ın bu açıklaması, seçim öncesi LGBTQ+ haklarına destek veren seçmen kitlesini konsolide etme çabası olarak yorumlanıyor.
Macaristan'da eşcinsel evlat edinme yasağının kaldırılması, ülkenin AB ile ilişkilerinde de yumuşama sağlayabilir. Avrupa Birliği, hukukun üstünlüğü ve azınlık hakları konusunda Macaristan'a yönelik eleştirilerini sürdürüyor ve bazı fonları askıya almış durumda. Magyar'ın reform vaadi, Brüksel ile diyaloğun yeniden canlanmasına kapı aralayabilir. Ancak Fidesz'in Meclis'teki çoğunluğu göz önüne alındığında, yasa değişikliğinin geçmesi için muhalefetin oylarına ihtiyaç duyulabilir.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Macaristan'daki bu gelişme, Orta ve Doğu Avrupa'da LGBTQ+ hakları konusunda artan bir kutuplaşmanın yansıması. Polonya'da da benzer şekilde eşcinsel evlat edinme yasakları bulunuyor; ancak 2023'te iktidar değişikliği sonrası bu konuda adımlar atılmaya başlandı. Çekya ve Slovenya gibi ülkelerde ise eşcinsel evlilik ve evlat edinme hakları yasal güvence altında. Macaristan'ın atacağı adım, bölgede liberal demokrasiler ile otoriter eğilimler arasındaki mücadelede sembolik bir önem taşıyor.
Uluslararası alanda, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) son yıllarda eşcinsel çiftlerin evlat edinme hakkını çeşitli davalarda güvence altına aldı. Macaristan'ın mevcut yasası, AİHM içtihadıyla çelişiyor ve ülkeye karşı dava açılması riskini taşıyor. Magyar'ın girişimi, bu hukuki baskıyı hafifletebilir. Ayrıca, Avrupa Birliği'nin 2020-2025 döneminde LGBTQ+ hakları stratejisi kapsamında üye ülkelere yönelik izleme ve yaptırım mekanizmaları bulunuyor; Macaristan'ın reformu, AB'nin bu politikasının etkili olabileceğini gösteriyor.
Öte yandan, Macaristan'da toplumun bir kesimi hâlâ geleneksel aile değerlerini savunuyor ve Fidesz destekçileri arasında evlat edinme yasağının kaldırılmasına karşı çıkanlar var. Kamuoyu araştırmaları, Macarların çoğunluğunun eşcinsel çiftlerin evlat edinmesine sıcak bakmadığını gösteriyor. Bu nedenle, Magyar'ın açıklaması siyasi riskler de taşıyor. Ancak genç nesil arasında LGBTQ+ haklarına destek daha yüksek ve bu durum uzun vadede politik dengeleri değiştirebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Macaristan'daki bu gelişme, doğrudan Türkiye'yi bağlamasa da, Avrupa'da aile ve LGBTQ+ hakları ekseninde yaşanan kutuplaşmanın bir parçası. Türkiye, Avrupa Birliği üyelik sürecinde ve toplumsal yapısında benzer tartışmalara sahne oluyor. Macaristan'ın atacağı adım, AB içinde hukukun üstünlüğü ve azınlık hakları konusunda reform yanlısı bir eğilimin güçlenmesi anlamına gelebilir. Bu durum, Türkiye'nin AB ile ilişkilerinde de dolaylı etki yaratabilir; zira AB, benzer kriterleri Türkiye'ye de uyguluyor. Ayrıca, Macaristan ile Türkiye arasındaki siyasi yakınlık göz önüne alındığında, Orban sonrası dönemde Macaristan'ın dış politikasında yaşanabilecek değişimler Türkiye'nin bölgesel ittifaklarını etkileyebilir.
