Geçtiğimiz hafta Batı Ukrayna'nın en büyük şehirlerinden Lviv'de, askerlik şubesi görevlileri ile yüzlerce kişilik bir kalabalık arasında yaşanan şiddetli çatışma, ülkenin asker toplama sisteminin karşı karşıya olduğu derin krizin son örneği oldu. Olayda, askerlik çağındaki erkekleri cepheye göndermekle görevli personele yönelik saldırıların sayısındaki artışın en çarpıcılarından biri yaşandı. Bu olay, Ukrayna'nın Rusya ile savaşının üçüncü yılına yaklaşırken, halkın savaş yorgunluğu, seferberlik karşıtlığı ve ordunun moral sorunlarını gözler önüne seriyor.
Seferberlik direnci ve artan saldırılar
Ukrayna ordusu, cephedeki ağır kayıplar ve yıpranma nedeniyle sürekli yeni askere ihtiyaç duyuyor. Ancak savaşın uzaması, özellikle savaşın ilk günlerinde büyük bir vatanseverlik dalgasıyla cepheye koşan Ukrayna halkında yorgunluk ve hayal kırıklığı yarattı. Askerlik şubelerine yönelik saldırılar, 2023 yılı boyunca istikrarlı bir şekilde arttı. Yetkililer, sadece 2023'ün ilk yarısında 200'den fazla saldırı vakası kaydedildiğini belirtiyor. Lviv'deki olayda, bir askerlik şubesi görevlisinin bir gence kimlik kontrolü yapmak istemesi üzerine başlayan tartışma, kısa sürede büyük bir kalabalığın toplanmasına ve görevlilere taş, şişe ve diğer cisimlerle saldırmasına dönüştü. Polis müdahalesiyle kontrol altına alınabilen olayda, çok sayıda askerlik personeli yaralandı.
Seferberlik direncinin nedenleri arasında, savaşın bitmeyeceğine dair artan inanç, maaş ve sosyal güvence sorunları, ve cephedeki yüksek ölüm oranları yer alıyor. Özellikle Doğu Ukrayna'da aylardır devam eden siper savaşları, her iki taraf için de ağır kayıplara yol açıyor. Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, savaşın başında halkın moralini yüksek tutmayı başarmış olsa da, son aylarda yaptığı konuşmalarda seferberlik çağrılarına yanıtın beklendiği gibi olmadığını kabul etmek zorunda kaldı.
Ukrayna ordusunun insan kaynağı krizi
Ukrayna'nın karşı karşıya olduğu en büyük zorluklardan biri, savaşı sürdürebilmek için yeterli sayıda asker bulabilmek. Rusya'nın aksine Ukrayna, nüfus bakımından çok daha dezavantajlı durumda. Savaş öncesi yaklaşık 40 milyon olan nüfus, savaşın başlamasıyla birlikte milyonlarca insanın ülkeyi terk etmesi ve işgal altındaki toprakların kaybıyla önemli ölçüde azaldı. Batılı askeri analistler, Ukrayna'nın aylık ortalama 30 bin asker kaybettiğini tahmin ediyor. Bu kayıplar, yeni asker alımını zorunlu kılıyor. Ancak askerlikten kaçma oranları da artıyor. Savaşın ilk dönemlerinde askerlik şubeleri önünde gönüllü olarak sıraya giren Ukraynalılar, şimdi çeşitli yollarla askerlikten kaçmaya çalışıyor. Bu durum, Ukrayna hükümetini seferberlik yaşını düşürmeye, cezaları artırmaya ve hatta yurt dışına kaçan asker kaçaklarını iade etmek için diplomatik girişimlerde bulunmaya zorluyor.
Seferberlik sorunu, sadece askeri bir mesele değil, aynı zamanda sosyal ve siyasi bir krize de dönüşme potansiyeli taşıyor. Halk arasında 'zenginler ve güçlüler savaşmıyor' algısı yaygınlaşırken, askerlik şubelerine yapılan saldırılar da bu öfkenin bir yansıması olarak değerlendiriliyor. Ukrayna yönetimi, bir yandan cephedeki asker ihtiyacını karşılamaya çalışırken, diğer yandan toplumsal barışı korumak zorunda. Batılı ülkelerin askeri yardımları sürse de, insan gücü açığı Ukrayna için en kritik darboğazlardan biri olmaya devam ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Ukrayna'nın seferberlik sorunu, Türkiye'nin Karadeniz'deki güvenlik dengeleri ve Rusya ile ilişkileri açısından önem taşıyor. Savaşın uzaması, Türkiye'nin arabuluculuk çabalarını ve Montrö Sözleşmesi kapsamındaki denge politikasını zorluyor. Ukrayna'nın insan gücü kaybı, savaşı sonlandıracak diplomatik girişimlerin aciliyetini artırıyor. Ayrıca, savaş nedeniyle Türkiye'ye yönelen Ukraynalı göçmen sayısının artması, Türkiye'nin göç politikası ve sosyal uyum çabaları üzerinde baskı yaratabilir. Türkiye, Ukrayna'nın toprak bütünlüğünü desteklerken, savaşın her iki taraf için de yıkıcı sonuçlarını yakından izliyor.
