Brezilya Devlet Başkanı Luiz Inácio Lula da Silva, ABD Başkanı Donald Trump'ın Hürmüz Boğazı'ndan geçen ticari gemilere vergi uygulama önerisini sert bir dille eleştirerek bu girişimi "korsanlık" olarak nitelendirdi. Lula, São Paulo eyaletinde düzenlenen bir kamu etkinliğinde yaptığı konuşmada, böyle bir vergilendirmenin uluslararası hukukun temel ilkelerine aykırı olduğunu ve küresel ticareti olumsuz etkileyeceğini vurguladı. Lider, "Hürmüz Boğazı uluslararası sulardır. Bir ülkenin oradan geçen gemilere vergi koyması, korsanlıktan başka bir şey değildir" ifadelerini kullandı.
Gelişmenin Arka Planı ve Tarafların Tutumu
ABD Başkanı Donald Trump, geçtiğimiz haftalarda Hürmüz Boğazı'nı kullanan gemilerden geçiş ücreti alınmasını öneren bir taslağı gündeme getirmişti. Söz konusu öneri, özellikle İran'ın bölgedeki etkisini sınırlamak ve ABD'nin enerji güvenliğini artırmak amacıyla hazırlandığı belirtiliyor. Ancak bu plan, uluslararası toplumda geniş çaplı tepkilere yol açtı. Lula, konuşmasında bunun yalnızca Brezilya için değil, tüm gelişmekte olan ülkeler için bir tehdit olduğunu belirterek, "Bu tür tek taraflı kararlar, çok taraflı ticaret sistemini zedeler ve küresel güney ülkelerinin kalkınmasını engeller" dedi.
Önerinin ardında yatan temel neden ise Hürmüz Boğazı'nın stratejik önemi. Dünya petrol arzının yaklaşık beşte biri bu boğazdan geçiyor. ABD, bölgedeki istikrarı sağlama adına bu tür bir vergilendirmenin İran'ı ekonomik olarak zorlayacağını savunurken, eleştirmenler bunun bir savaş nedeni olabileceği uyarısında bulunuyor. Lula, ayrıca ABD'nin bu tür girişimlerinin BM Deniz Hukuku Sözleşmesi'ne (UNCLOS) aykırı olduğunu ve uluslararası toplumun bunu kabul etmeyeceğini ifade etti.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Hürmüz Boğazı vergisi önerisi, sadece Brezilya gibi uzak ülkeleri değil, aynı zamanda bölge ülkelerini de yakından ilgilendiriyor. Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri ve Katar gibi Körfez ülkeleri, petrol ihracatlarının büyük kısmını bu boğaz üzerinden yapıyor. ABD'nin bu girişimi, bölgede zaten gergin olan İran-ABD ilişkilerini daha da germe potansiyeli taşıyor. İran Dışişleri Bakanlığı, daha önce yaptığı açıklamada, boğazın uluslararası statüsünü koruyacaklarını ve herhangi bir tek taraflı müdahaleyi reddettiklerini belirtmişti.
Analistler, bu tür bir vergilendirmenin küresel tedarik zincirlerini bozabileceğini ve özellikle enerji fiyatlarını artırarak dünya ekonomisini olumsuz etkileyebileceğini öngörüyor. Öte yandan, Çin ve Hindistan gibi büyük petrol ithalatçıları da bu durumdan doğrudan etkilenecek ülkeler arasında. Lula'nın çıkışı, bu ülkeler arasında bir dayanışma sinyali olarak algılanıyor. Brezilya Devlet Başkanı, konuşmasını şöyle sürdürdü: "Biz, barışçıl bir çözümden yanayız. Tek taraflı eylemler yerine diyalog ve iş birliği ön planda olmalıdır."
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, enerji ihtiyacının önemli bir kısmını ithalat yoluyla karşılayan bir ülke olarak, Hürmüz Boğazı vergisi gibi uygulamalardan doğrudan etkilenebilir. Türkiye, Irak ve Azerbaycan gibi ülkelerden ham petrol ithal etse de, küresel petrol fiyatlarındaki artış Türkiye'nin enerji maliyetlerini yukarı çekebilir. Ayrıca, Türkiye Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile Boğazlar üzerinde egemenlik haklarını korurken, benzer bir girişimin uluslararası hukuku zedeleyici niteliği, Türk dış politikasının çok taraflılık ilkesiyle örtüşmüyor. Bu nedenle, Lula'nın açıklamaları Türkiye tarafından da desteklenebilir; zira Ankara, BM Deniz Hukuku Sözleşmesi'ni imzalamamış olsa da, uluslararası deniz ticaretinin serbestisinden yana bir duruş sergiliyor.
