Beyrut'ta temaslarda bulunan bir ABD heyeti, İsrail'in Lübnan sınırında oluşturmayı planladığı 'pilot bölge' olarak adlandırılan güvenlik şeridinden çekilme konusunu ele alıyor. Bu bilgi, adının açıklanmasını istemeyen üst düzey bir ABD'li yetkili tarafından Perşembe günü Reuters'a verildi. Yetkili, görüşmelerin 'hassas' olduğunu ve henüz bir anlaşmaya varılmadığını belirtti. Heyet, Lübnanlı yetkililerle bir dizi toplantı gerçekleştiriyor; bu toplantıların amacı, İsrail'in ihtilaflı bölgelerdeki askeri varlığını sona erdirmek ve tansiyonu düşürmek. Görüşmeler, 2006'daki savaşın ardından Birleşmiş Milletler (BM) kararları çerçevesinde sürdürülen ateşkesin güçlendirilmesi bağlamında önem taşıyor.
Gelişmenin arka planı: 'Pilot bölge' tartışmaları
İsrail ile Lübnan arasında teknik anlamda savaş hali sona ermiş olsa da, ülkeler arasındaki sınır gerginliği yıllardır devam ediyor. Özellikle İsrail'in Şebaa Çiftlikleri olarak bilinen ve Lübnan'ın egemenlik iddiasında bulunduğu bölgeyi işgal altında tutması, taraflar arasındaki temel anlaşmazlık konularından biri. 'Pilot bölge' kavramı, İsrail'in sınıra yakın belirli noktalarda askeri varlığını sürdürdüğü, Lübnan'ın ise egemenlik ihlali olarak gördüğü bir alanı ifade ediyor. Bu bölgelerin statüsü, son iki yılda artan sınır ötesi saldırılar ve Hizbullah'ın askeri kapasitesini geliştirmesiyle daha da kritik hale geldi.
BM Geçici Görev Gücü (UNIFIL), bölgede barışı koruma misyonu yürütüyor ancak bu misyonun etkinliği sık sık sorgulanıyor. ABD'nin arabuluculuk çabaları, Lübnan'ın egemenlik talepleri ile İsrail'in güvenlik kaygıları arasında bir denge kurmayı amaçlıyor. Yetkili, 'olumlu bir işaret' olarak nitelendirdiği görüşmelerin, her iki tarafın da askeri gerilimi azaltma konusunda istekli olduğunu gösterdiğini söyledi. Ancak kalıcı bir çözüm için Lübnan hükümetinin sınır bölgesinde kontrolü tam olarak sağlaması gerekiyor; bu da siyasi ve ekonomik krizle boğuşan ülkede zor görünüyor.
Bölgesel ve küresel boyut: Doğu Akdeniz'de denge arayışı
Lübnan-İsrail sınırındaki bu gelişmeler, Doğu Akdeniz'deki enerji kaynakları ve jeopolitik rekabet bağlamında da değerlendiriliyor. İsrail ile Lübnan arasında 2022'de deniz sınırı anlaşması imzalanmış olsa da, kara sınırındaki uyuşmazlık devam ediyor. ABD'nin bu görüşmelerde aktif rol alması, bölgedeki nüfuz mücadelesinin bir parçası. Ayrıca İran destekli Hizbullah'ın varlığı, İsrail için birincil tehdit oluştururken, ABD'nin İsrail güvenliğine verdiği destek biliniyor. Bu nedenle 'pilot bölge' meselesi, sadece iki ülke arasında değil, ABD ve İran arasındaki vekalet savaşının da bir cephesi.
Görüşmelerin sonucu, Orta Doğu barış süreci ve bölgesel istikrar açısından belirleyici olabilir. Eğer İsrail söz konusu bölgelerden çekilmeyi kabul ederse, bu Lübnan'ın egemenliğinin güçlenmesine ve Hizbullah'ın 'direniş' söyleminin zayıflamasına katkı sağlayabilir. Öte yandan, herhangi bir anlaşmazlık tırmanırsa, yeni bir çatışma riski de mevcut. ABD'nin arabuluculuk kapasitesi, bu noktada test ediliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Lübnan'ın toprak bütünlüğü ve egemenliğine verdiği desteğin yanı sıra bölgedeki istikrarı önemsiyor. ABD-İsrail-Lübnan arasındaki bu görüşmeler, Doğu Akdeniz'deki denklemleri etkileyebilir. Özellikle Doğu Akdeniz'deki enerji kaynaklarının paylaşımı ve Türkiye'nin kıta sahanlığı iddiaları göz önüne alındığında, Lübnan-İsrail sınırında sağlanacak bir istikrar, Türkiye açısından olumlu karşılanabilir. Ancak ABD'nin bölgede artan arabuluculuk çabaları, Türkiye'nin bölgesel aktör olarak etkisini sınırlayabilir. Ankara, bu süreçte dengeli bir pozisyon alarak hem Lübnan'daki Türkmenlerin durumunu hem de kendi enerji politikalarını gözetmek durumunda.
