Litvanya'nın ana muhalefet partisi konumundaki Sosyal Demokrat Parti (LSDDP), hükümet ortağı popülist Nemunas Şafağı (Nemunas Aušra) partisini koalisyondan çıkarma kararı aldı. Parti, cumartesi günü yaptığı oylamayla, lideri antisemitizm suçundan mahkûm edilen Nemunas Şafağı'nın hükümetteki varlığının sürdürülemez olduğuna hükmetti. Bu karar, ülkede siyasi istikrarı yeniden şekillendirecek önemli bir gelişme olarak değerlendiriliyor.
Nemunas Şafağı ve antisemitizm tartışmaları
Nemunas Şafağı'nın lideri Algirdas Paleckis, 2020 yılında Litvanya'daki Yahudi soykırımını inkar eden ifadeleri nedeniyle mahkûm edilmişti. Paleckis, 2018'de yaptığı açıklamalarda, "Litvanya'da Yahudi soykırımı olmadı, bu bir abartıdır" demişti. Bu sözlerinin ardından hakkında soruşturma başlatılan Paleckis, 2020'de Litvanya'da nefret suçu ve soykırım inkârından 1 yıl 8 ay hapis cezasına çarptırıldı. Paleckis'in partisi ise bu kararı "siyasi bir dava" olarak nitelendirmiş ve itiraz sürecini başlatmıştı. Ancak Uluslararası Holokost Anma İttifakı (IHRA) ve ABD Dışişleri Bakanlığı gibi kurumlar, Paleckis'in söylemlerini kınayan açıklamalar yapmıştı.
Sosyal Demokrat Parti'nin bu hamlesi, Litvanya'nın Avrupa Birliği ve NATO içindeki itibarını koruma kaygısıyla da ilişkilendiriliyor. Zira AB üyesi bir ülkede antisemitist bir partinin hükümette yer alması, Brüksel nezdinde ciddi eleştirilere yol açmıştı. LSDDP lideri Gintautas Paluckas, kararın ardından yaptığı açıklamada, "Litvanya'nın demokratik değerlerine bağlılığımızı korumak zorundayız. Antisemitizmle mücadele, sadece bir hukuki değil, aynı zamanda siyasi bir sorumluluktur" ifadelerini kullandı.
Koalisyonun geleceği ve yeni ortaklık seçenekleri
Koalisyondan çıkarılan Nemunas Şafağı'nın 12 milletvekili bulunuyor. Bu partinin çekilmesiyle birlikte Sosyal Demokrat Parti, parlamentoda çoğunluğu sağlamak için yeni bir ortak arayışına girecek. LSDDP'nin şu anda 38 milletvekili var; koalisyon ortağı olarak ise merkez sağdaki Litvanya Köylü ve Yeşiller Birliği (LVŽS) ile çalışmayı düşündüğü belirtiliyor. LVŽS'nin 32 milletvekili bulunuyor. Bu iki parti, daha önce 2016-2020 döneminde birlikte hükümet kurmuştu. Ancak o dönemde de anlaşmazlıklar yaşanmış ve koalisyon erken seçimle sonlanmıştı.
Siyasi analistlere göre, LSDDP'nin bu hamlesi, ülkenin AB ve NATO ile ilişkilerini güçlendirme amacı taşıyor. Özellikle Rusya-Ukrayna savaşı gibi jeopolitik gerilimlerin arttığı bir dönemde, Litvanya'nın Batı ittifakı içindeki konumunu sağlamlaştırması önemli. Diğer yandan, Nemunas Şafağı'nın seçmen tabanı genellikle Rusya yanlısı ve popülist bir çizgide. Bu kesimin tepkisi, ilerleyen süreçte siyasi istikrarı etkileyebilir.
Nemunas Şafağı'nın tepkisi ve olası erken seçim senaryosu
Nemunas Şafağı lideri Paleckis, kararı "demokrasiye darbe" olarak nitelendirerek, partisinin hükümet düşürme seçeneğini değerlendireceğini söyledi. Parti, güvenoyu yoklaması veya erken seçim talebinde bulunabileceğini açıkladı. Ancak Sosyal Demokrat Parti'nin parlamentoda yeterli çoğunluğa sahip olması nedeniyle erken seçim senaryosu şu an için zayıf görünüyor. Yine de siyasi belirsizlik, yatırımcı güvenini olumsuz etkileyebilir. Litvanya'nın kredi notu, son dönemde Standard & Poor's tarafından "A-" seviyesinde teyit edilmişti. Ancak siyasi krizin uzaması durumunda not indirimi riski gündeme gelebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Litvanya'daki bu siyasi gelişme doğrudan Türkiye'yi ilgilendirmese de, AB içinde antisemitizmle mücadele bağlamında önemli bir örnektir. Türkiye, AB ile ilişkilerinde demokratik değerler ve insan hakları konusunda sık sık eleştirilere maruz kalırken, AB üyesi bir ülkede antisemitist bir partinin hükümetten çıkarılması, Brüksel'in bu konudaki hassasiyetini göstermektedir. Ayrıca, Litvanya'nın NATO'nun doğu kanadında kritik bir konumda olması, bu tür siyasi istikrarsızlıkların ittifakın güvenlik duruşunu etkileyebileceği anlamına gelmektedir. Türkiye'nin de NATO üyesi olarak, bu tür gelişmeleri yakından izlemesi ve ittifak dayanışması çerçevesinde değerlendirmesi faydalı olacaktır.
