Geçtiğimiz Cumartesi günü hayatını kaybeden ABD'li Senatör Lindsey Graham'ın (R-S.C.) son haftaları, Suudi Arabistan ile İsrail arasında tarihi bir barış anlaşması için zemin hazırlamakla geçti. 71 yaşında aniden vefat eden Graham, özellikle Orta Doğu'da yeni bir dönemin kapısını aralamak için yoğun bir diplomasi trafiği yürütüyordu. Kaynaklara göre Graham, ölümünden önce Trump yönetimi ve Suudi yetkililerle görüşerek, İbrahim Anlaşmaları'na benzer bir çerçeve oluşturmaya çalışıyordu.
Graham'ın Barış Çabalarının Arka Planı
Lindsey Graham, uzun yıllardır İsrail-Suudi Arabistan normalleşmesinin en güçlü savunucularından biriydi. Özellikle son dönemde, Suudi Arabistan'ın İsrail ile ilişkilerini normalleştirmesi karşılığında ABD'den güvenlik garantileri ve nükleer enerji yardımı almasını öngören bir paket üzerinde çalıştığı biliniyordu. Graham, bu anlaşmanın sadece iki ülke arasında değil, aynı zamanda ABD'nin Orta Doğu'daki nüfuzunu pekiştirecek stratejik bir adım olduğunu savunuyordu.
Graham'ın ölümü, bu planların geleceği konusunda soru işaretleri yarattı. Ancak kaynaklar, Graham'ın son günlerinde attığı adımların, anlaşmanın temel hatlarını belirlediğini ve bu çabaların başka isimler tarafından devam ettirilebileceğini ifade ediyor. Özellikle Suudi Arabistan'ın, İsrail ile doğrudan ilişki kurma konusunda çekimser davranmasına rağmen, ABD'nin arabuluculuğuna sıcak baktığı belirtiliyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Suudi-İsrail normalleşmesi, sadece iki ülke arasındaki ilişkileri değil, tüm Orta Doğu dengelerini etkileyebilecek bir potansiyele sahip. Böyle bir anlaşma, İran'ın bölgesel nüfuzuna karşı ABD-İsrail-Suudi ittifakını güçlendirebilir ve Filistin sorununun çözümünde yeni bir dinamizm yaratabilir. Ancak Suudi Arabistan'ın, normalleşme için İsrail'in Filistinlilere yönelik somut adımlar atmasını şart koşması, sürecin karmaşıklığını artırıyor.
Trump yönetiminin bu konuda istekli olduğu bilinirken, Graham'ın kaybı, Kongre'deki destekçiler arasında bir boşluk yaratabilir. Yine de, ABD Dışişleri Bakanlığı'nın projeyi canlı tutmak için çalıştığı ve önümüzdeki aylarda yeni bir diplomatik atağın gelebileceği konuşuluyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Suudi-İsrail normalleşmesi, Türkiye'nin Orta Doğu politikasını doğrudan etkileyebilecek bir gelişme. Ankara, İsrail ile ilişkilerini son yıllarda normalleştirme çabası içinde olsa da, Suudi Arabistan'ın İsrail ile kuracağı yakın ilişkiler, Türkiye'nin bölgedeki manevra alanını daraltabilir. Özellikle Katar ve Mısır ile dengelerin hassas olduğu bir dönemde, Suudi-İsrail ittifakı, Türkiye'nin Doğu Akdeniz'deki enerji politikaları ve Filistin meselesindeki tutumunu da etkileyebilir. Bu nedenle Türkiye'nin, süreci yakından takip etmesi ve kendi çıkarları doğrultusunda yeni ittifak arayışlarına girmesi muhtemeldir.
