ABD'de hükümet, Haziran 2026'da iki gelişmiş yapay zeka modelinin ülke genelinde ve dünya çapında hizmet dışı bırakılması talimatını verdi. 12 Haziran 2026'da Ticaret Bakanlığı, Anthropic şirketine Fable 5 ve Mythos 5 modellerinin artık sunulamayacağını bildirdi. Karar, teknik veya ticari gerekçelerle değil, doğrudan hükümet emriyle alındı. Modeller 18 gün boyunca erişilemez kaldı. Bu olay, yapay zeka düzenlemesinde "hiçbir şey yapmama" ile "tamamen kapatma" arasında bir ara yol bulunması gerektiğini gösteriyor.
Olayın Arka Planı
ABD Ticaret Bakanlığı'nın 12 Haziran 2026 tarihli bildirimi, Anthropic'in en yetenekli iki modeli olan Fable 5 ve Mythos 5'in yurt dışına ve yurt içinde belirli kullanıcılara sunulmasını yasakladı. Kararın gerekçesi resmi olarak açıklanmadı; ancak yapay zeka modellerinin ulusal güvenlik, veri gizliliği veya kötüye kullanım riskleri nedeniyle kısıtlandığı belirtiliyor. 18 günlük kesinti, ABD'de yapay zeka politikalarının ne kadar sertleşebileceğini gözler önüne serdi.
Olay, yapay zeka şirketlerinin devlet müdahalesiyle karşı karşıya kaldığında ne yapacağı sorusunu gündeme getirdi. Anthropic, karara uymak zorunda kaldı ancak kamuoyuna yaptığı açıklamada, bu tür ani kapatmaların inovasyonu ve güvenliği tehlikeye attığını savundu. Uzmanlar, hükümetin elinde "kademeli yaptırım" veya "lisans askıya alma" gibi araçlar varken doğrudan kapatma yoluna gitmesinin orantısız olduğunu belirtiyor.
ABD Kongresi'nde bazı senatörler, Ticaret Bakanlığı'nın bu hamlesini "aşırı müdahale" olarak nitelendirirken, diğerleri ulusal güvenlik gerekçesiyle savundu. Olayın ardından Beyaz Saray'dan yapılan yazılı açıklamada, "Yapay zeka güvenliği ulusal güvenliğimizin ayrılmaz bir parçasıdır" denildi ancak modelin neden kapatıldığına dair somut kanıt sunulmadı.
Küresel ve Bölgesel Boyut
ABD'nin bu kararı, küresel yapay zeka ekosisteminde şok etkisi yarattı. Avrupa Birliği, kendi yapay zeka düzenlemesi olan AI Act kapsamında benzer adımlar atmayı değerlendirirken, Çin ve Rusya gibi ülkeler ABD'yi "teknolojik hegemonya" kurmakla suçladı. Uluslararası yatırımcılar, ABD'li yapay zeka şirketlerine yönelik artan düzenleyici risk nedeniyle temkinli davranmaya başladı.
NATO ve diğer müttefikler, ABD'nin yapay zeka modellerini kapatma kararının ittifak içi istihbarat paylaşımını ve ortak savunma projelerini olumsuz etkileyebileceğini dile getirdi. Özellikle savunma sanayinde yapay zeka kullanan ülkeler, alternatif tedarikçilere yönelme sinyali verdi. Bu gelişme, küresel yapay zeka yarışında ABD'nin liderliğini sorgulatırken, diğer ülkelerin kendi modellerini geliştirme çabalarını hızlandırabilir.
Uzmanlar, olayın yapay zeka yönetişiminde bir dönüm noktası olduğunu vurguluyor. "Hiçbir şey yapmama" ile "tamamen kapatma" arasında bir "çıkış rampası" (off-ramp) oluşturulması gerektiği belirtiliyor. Bu, modellerin kademeli olarak kısıtlanması, belirli özelliklerinin devre dışı bırakılması veya lisans koşullarının sıkılaştırılması gibi ara çözümleri içeriyor. Aksi halde, her riskli durumda modellerin kapatılması, inovasyonu öldürebilir ve ABD'nin teknolojik üstünlüğünü zayıflatabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD'nin yapay zeka modellerini kapatma kararı, Türkiye'nin teknoloji ve savunma politikaları açısından önemli sonuçlar doğurabilir. Türkiye, savunma sanayinde yapay zeka destekli sistemler kullanıyor ve müttefiklik ilişkileri çerçevesinde ABD menşeli teknolojilere bağımlı. Bu tür ani kapatmalar, Türkiye'nin operasyonel kabiliyetlerini riske atabilir. Ayrıca, Türkiye'nin kendi yapay zeka modellerini geliştirme çabaları hız kazanabilir. Olay, teknolojik bağımsızlığın ne kadar kritik olduğunu gösteriyor. Türkiye, hem NATO içinde hem de kendi ulusal güvenlik stratejilerinde yapay zeka tedarik zincirini çeşitlendirmeye yönelmelidir.
