Libya Ulusal Petrol Şirketi (NOC), Trablus'un batısındaki Zaviye kentinde bulunan rafineriye yönelik insansız hava aracı (İHA) saldırılarının sürmesi durumunda mücbir sebep ilan ederek tesisin faaliyetlerini tamamen durdurabileceğini duyurdu. NOC Salı günü yaptığı açıklamada, Pazar ve Pazartesi günlerini kapsayan süreçte üçüncü kez gerçekleştirilen saldırının ardından bu uyarıyı yaptığını belirtti. Libya'nın ulusal petrol altyapısına yönelik saldırılar, ülkenin kırılgan enerji üretimini tehdit ederken, NOC'nin bu açıklaması, bölgedeki güvenlik durumunun ciddiyetini bir kez daha gözler önüne serdi.
Zaviye Rafinerisi ve Saldırıların Arka Planı
Zaviye rafinerisi, Libya'nın başkenti Trablus'a yaklaşık 40 kilometre batıda yer alıyor ve ülkenin iç tüketimine yönelik akaryakıt üretiminde kritik bir rol oynuyor. Yıllık kapasitesi yaklaşık 120 bin varil olan rafineri, başta Trablus olmak üzere ülkenin batı bölgelerine benzin, dizel ve diğer petrol ürünleri sağlıyor. Son dönemde rafineriye ve çevresindeki enerji tesislerine düzenlenen İHA saldırıları, üretimde aksamalara neden oldu. NOC, Pazar ve Pazartesi günleri düzenlenen saldırıların rafinerinin yakıt depoları ile ham petrol boru hattında hasara yol açtığını ve yangınlara neden olduğunu bildirdi. Şirket, bu saldırıların büyük bir insani felakete yol açabileceği uyarısında bulunarak, uluslararası topluma ve Libya hükümetine çağrı yaptı. NOC Başkanı Mustafa Sanalla, yaptığı yazılı açıklamada, "Bu saldırılar Libya halkının enerji güvenliğini hedef alıyor. Zaviye halkı ve tüm Libyalılar için elektrik ve akaryakıt sağlanmasında yaşanacak bir kesinti, kabul edilemez" ifadelerini kullandı. Sanalla, rafinerinin kapatılması halinde ülkenin büyük bölümünde elektrik kesintileri ve akaryakıt kıtlığı yaşanabileceğini belirterek, yetkili makamları saldırganları durdurmaya çağırdı.
Saldırıların Bölgesel ve Küresel Etkileri
Libya'daki istikrarsızlık, ülkenin ham petrol üretimini ve ihracatını olumsuz etkilemeye devam ediyor. Zaviye rafinerisi, ülkenin en büyük rafinerilerinden biri olmasının yanı sıra, El Şerara ve El Feel gibi büyük sahalardan gelen ham petrolün işlendiği bir tesis konumunda. Saldırıların sürmesi, Libya'nın toplam petrol üretimini düşürebilir ve uluslararası piyasalarda arz endişelerine neden olabilir. OPEC üyesi Libya, iç savaş nedeniyle üretimini artırma çabalarına rağmen hedeflerine ulaşmakta zorlanıyor. Son saldırılar, ülkenin enerji altyapısının ne kadar kırılgan olduğunu ve siyasi grupların bu tesisleri birbirlerine karşı baskı aracı olarak kullanabileceğini gösteriyor. Uzmanlar, NOC'nin mücbir sebep ilan etmesinin, uluslararası petrol şirketlerinin Libya'daki varlıklarını yeniden gözden geçirmesine yol açabileceğini söylüyor. Ayrıca, bu durum Akdeniz'deki enerji koridorlarını da etkileyebilir; Avrupa ülkeleri, Rusya'ya olan bağımlılığını azaltmak için Kuzey Afrika enerji kaynaklarına yönelmiş durumda. Libya'nın istikrarsızlığı, bölgesel enerji güvenliği açısından da risk oluşturuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Libya'daki bu gelişme, Türkiye'nin enerji ve dış politika öncelikleri açısından doğrudan önem taşıyor. Türkiye, Libya'da Ulusal Mutabakat Hükümeti (UMH) ile yakın ilişkiler içinde ve 2019'da imzalanan deniz yetki alanları anlaşması, Ankara'nın Doğu Akdeniz'deki çıkarlarını koruma açısından kritik. Zaviye rafinerisinin kapatılması, Libya'da istikrarın bozulmasına ve Türkiye'nin desteklediği hükümetin zayıflamasına yol açabilir. Enerji güvenliği açısından, Akdeniz'de arz kesintileri Türkiye'nin enerji maliyetlerini etkileyebilir; ancak Türkiye'nin Libya'dan doğrudan petrol ithalatı sınırlı. Asıl risk, Libya'daki kaosun büyüyerek bölgesel güvenliği tehdit etmesi ve Türkiye'nin askeri varlığının da dahil olduğu taraflar arasındaki çatışmanın derinleşmesidir. Ankara, uluslararası toplumu Libya'da kalıcı bir ateşkes ve siyasi çözüm için daha fazla çaba göstermeye çağırırken, bu tür saldırılar Libya'daki BM öncülüğündeki süreci de olumsuz etkiliyor. Türkiye, Libya'nın toprak bütünlüğü ve siyasi birliğinin korunmasından yana olup, bu durumun Türk şirketlerinin Libya'daki yatırımlarına da yansıması muhtemeldir.
