Letonya, Rusya'nın Ukrayna'ya yönelik saldırganlığının yol açtığı ekonomik ve güvenlik maliyetlerinin karşılanması için Avrupa Birliği'nden (AB) 7 milyar euro tutarında mali destek talep etti. Başbakan Andris Kulbergs, ülkenin kritik seçimlere hazırlandığı bir dönemde yaptığı açıklamada, Rusya ile sınır komşusu olan ülkelerin Moskova'nın politikalarına karşı koymanın yükünü orantısız şekilde taşıdığını vurguladı. Bu talep, Baltık ülkelerinin Avrupa Birliği'nin ortak bütçesinden daha adil bir pay talep etme çabalarının bir parçası olarak görülüyor.
Letonya'nın AB'den Beklentileri
Başbakan Kulbergs, Letonya'nın Rusya'nın askeri tehdidi karşısında savunma harcamalarını GSYİH'nın %3'üne çıkardığını ve Ukrayna'dan gelen mültecilere ev sahipliği yaptığını belirterek, bu fedakarlıkların AB tarafından yeterince takdir edilmediğini ifade etti. Riga yönetimi, talebin AB'nin 2028-2034 bütçe döneminde değerlendirilmesini ve sınır ülkelerine özel bir dayanıklılık fonu oluşturulmasını öneriyor. Letonya Dışişleri Bakanlığı yetkilileri, Polonya ve Finlandiya gibi diğer cephe ülkelerinin de benzer taleplerle AB'ye başvurabileceğini ima ediyor.
Uzmanlar, Letonya'nın bu talebinin arka planında Rusya'nın Kaliningrad'a konuşlandırdığı İskender füzeleri ve Belarus'ta artan askeri varlığının yarattığı güvenlik endişelerinin yattığını belirtiyor. Ülke ayrıca, Rus enerjisine bağımlılığını kesme sürecinde enerji altyapısını modernize etmek için ciddi yatırımlara ihtiyaç duyuyor. Letonya Merkez Bankası verilerine göre, Rusya'nın Ukrayna'yı işgalinin ardından ülke ekonomisi %3,5 küçüldü ve enflasyon 2023'te %20'ye ulaştı.
Baltık Dayanışması ve AB İçi Müzakereler
Estonya ve Litvanya da Letonya'nın talebine açık destek verdi. Üç Baltık ülkesi, AB'nin ortak güvenlik ve savunma politikalarının güçlendirilmesi ve Rusya'ya karşı yaptırımların sıkılaştırılması konusunda ortak bir tavır sergiliyor. Ancak, Almanya ve Hollanda gibi net fon sağlayıcı ülkeler, bütçe disiplinini bozacağı gerekçesiyle yeni bir fon oluşturulmasına temkinli yaklaşıyor. AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, dayanışma ilkesine vurgu yaparak, sınır ülkelerinin ihtiyaçlarının 'özel olarak değerlendirileceğini' söyledi, ancak somut bir taahhüt vermedi.
Moskova ise bu tür talepleri 'Rusya karşıtı histerinin bir parçası' olarak nitelendiriyor ve Baltık ülkelerinin NATO'nun genişlemesini kışkırttığını öne sürüyor. Rusya Dışişleri Bakanlığı sözcüsü Maria Zaharova, bu tür mali taleplerin 'Batı'nın kendi yarattığı çatışmanın bedelini ödemekten kaçınma çabası' olduğunu belirtti. Bu arada, AB savunma bakanları önümüzdeki ay Brüksel'de, cephe ülkelerine yönelik bir destek mekanizması oluşturulmasını görüşmek üzere bir araya gelecek.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Letonya'nın bu talebi, AB'nin Rusya'ya yönelik politikalarında cephe ülkelerinin artan rolünü gösteriyor. Türkiye, NATO'nun güney kanadında benzer bir konumda olmasa da, Karadeniz'de Rusya ile yaşanan gerilimlerde aktif bir aktör. Bu gelişme, AB'nin güvenlik ve savunma harcamalarını artırma eğiliminin, Türkiye'nin AB ile ilişkilerinde savunma işbirliği konusunu yeniden gündeme getirebileceğini ortaya koyuyor. Ayrıca, AB'nin doğu sınırına yapacağı olası yatırımlar, Türkiye'nin sığınmacı kriziyle mücadelesinde AB'den beklediği mali desteğin pazarlık gücünü etkileyebilir. Türkiye'nin, AB'nin güvenlik mimarisindeki bu yeniden yapılanmayı yakından takip etmesi ve kendi çıkarları doğrultusunda hareket etmesi bekleniyor.
