Son yıllarda Latin Amerika’da gözlemlenen sağ siyasi akımların yükselişi, birçok analist tarafından “pembe dalga”nın sonu ve kıtanın sağa keskin bir dönüş yaptığı şeklinde yorumlanıyor. Ancak Kolombiya’daki son yerel seçimler ve diğer ülkelerdeki anket sonuçları, bu iddianın aksine, seçmenlerin sandıkta kararlı bir sağ tercih yapmaktan ziyade derin bir kutuplaşma içinde olduğunu gösteriyor. Bölge genelinde sol ve sağ arasındaki uçurum, ekonomik kriz, güvenlik sorunları ve göç gibi yapısal meselelerle birleşerek siyasi istikrarsızlığı körüklüyor.
Seçimlerin dili kutuplaşma
Kolombiya’da Ekim 2023’te yapılan yerel seçimlerde, solcu Cumma Başkanı Gustavo Petro’nun desteklediği adaylar büyük şehirlerde önemli kayıplar yaşarken, muhafazakâr adaylar özellikle kırsal ve muhafazakâr bölgelerde güç kazandı. Ancak seçmen katılımının düşük olduğu bu seçimler, Petro yönetimine karşı bir referandumdan ziyade, ülkenin siyasi olarak nasıl bölündüğünü ortaya koydu. Başkent Bogota’da muhafazakâr Carlos Fernando Galán’ın zaferi, Petro’nun ulusal reform gündemine karşı bir güvensizlik oyu olarak okunabilir, ancak Galán’ın merkezci söylemi ve sağ blokla kurduğu ittifaklar, bu zaferi net bir sağ zaferi olarak tanımlamayı güçleştiriyor. Benzer şekilde, Brezilya’da eski aşırı sağcı Cumhurbaşkanı Jair Bolsonaro’nun siyasi yasaklanmasına rağmen sağın güçlü kalması, Arjantin’de liberter sağcı Javier Milei’nin zaferi ve Şili’de anayasa referandumunun reddedilmesi, bölgede sağın yükselişinin parçalı ve kırılgan olduğunu gösteriyor.
Ekonomik kriz, enflasyon ve yolsuzluk, seçmenlerin geleneksel sol partilere olan güvenini sarsarken, sağ partiler de henüz tutarlı bir alternatif sunamıyor. Bölge genelinde siyasi partilerin zayıflığı ve kişisel siyasetin ön plana çıkması, seçimleri ideolojik bir yarıştan çok bir “güven oylaması” haline getiriyor. Venezüella, Nikaragua ve Küba gibi ülkelerde otoriter eğilimler güçlenirken, demokratik ülkelerde ise kurumlara olan güvensizlik artıyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Latin Amerika’daki bu siyasi dalgalanma, bölgenin uluslararası konumunu da etkiliyor. ABD, Çin ve Rusya arasındaki rekabette, Latin Amerika ülkeleri artan oranda jeopolitik bir arena haline geliyor. Sağ eğilimli hükümetler genellikle ABD ile daha yakın işbirliğini tercih ederken, sol hükümetler Çin ve Rusya ile bağlarını güçlendiriyor. Ancak bu durum, bölge içinde bloklaşmalara yol açıyor ve ortak sorunlara (göç, uyuşturucu ticareti, iklim değişikliği) karşı koordineli bir yanıt verilmesini zorlaştırıyor. Özellikle Amazon yağmur ormanlarının korunması ve yeşil enerji geçişi gibi konularda, siyasi istikrarsızlık ülkelerin ortak bir vizyon geliştirmesini engelliyor. Bölgenin küresel ticaretteki rolü, özellikle tarım ve madencilik ihracatı nedeniyle önemli; ancak siyasi belirsizlik yatırım kararlarını olumsuz etkiliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Latin Amerika’daki siyasi dalgalanmalar, Türkiye’nin bölgeyle geliştirdiği ticari ve diplomatik ilişkiler açısından önemli fırsatlar ve riskler barındırıyor. Türkiye, son yıllarda Brezilya, Arjantin, Meksika ve Kolombiya gibi ülkelerle bağlarını güçlendirdi. Ancak bölgedeki siyasi belirsizlik, bu ülkelerle yapılan ticaret anlaşmalarının sürdürülebilirliğini ve yeni işbirliklerinin geliştirilmesini zorlaştırabilir. Özellikle sağ hükümetlerin ABD ile yakınlaşması, Türkiye’nin bu ülkelerle savunma sanayi ve enerji alanındaki ortaklıklarını kısıtlayabilir. Diğer yandan, kutuplaşma ve siyasi istikrarsızlık, bölge ülkelerinin Türkiye’yi daha bağımsız bir ortak olarak görmesine yol açabilir. Türkiye’nin, bölge ülkeleriyle ilişkilerini çeşitlendirerek ve uzun vadeli stratejik ortaklıklara odaklanarak bu belirsizlikleri yönetmesi gerekiyor.
