İngiltere'nin kuzeydoğusundaki Northumberland kıyılarında son dönemde katil balina (orca) görülme sayısındaki belirgin artış, deniz biyologlarını şaşırtıyor. Farne Adaları çevresinde uzun yıllardır martı ve deniz papağanı gözlemcilerini ağırlayan bölge, artık orca gözlemleriyle de dikkat çekiyor. Ancak uzmanlar, bu artışın nedeninin henüz tam olarak anlaşılamadığını belirtiyor. Olası açıklamalardan biri, deniz ekosisteminin genel olarak iyileşmekte olduğu ve bunun besin zincirindeki değişimlerle orcaları kıyıya çektiği yönünde. Diğer bir teori ise iklim değişikliğinin deniz suyu sıcaklıklarını ve av dağılımını etkileyerek orcaların rotasını değiştirmiş olabileceği. Bölgede yapılan sistematik gözlemler, 2020'den bu yana orca kayıtlarının önceki on yıllara göre belirgin şekilde arttığını ortaya koyuyor.
Gelişmenin arka planı: Orcalar neden kıyıya yöneliyor?
Farne Adaları çevresinde yürütülen deniz memelisi araştırmaları, orcaların genellikle açık denizlerde ve derin sularda dolaştığını, kıyıya yaklaşmalarının ender olduğunu gösteriyor. Ancak son iki yılda yapılan gözlemlerde, özellikle yaz aylarında orcaların kıyıya 10 kilometreye kadar yaklaştığı tespit edildi. Araştırmacılar, bu durumun bölgedeki balık popülasyonundaki değişimle bağlantılı olabileceğini düşünüyor. Kuzey Denizi'nde aşırı avlanma ve deniz suyu sıcaklıklarının yükselmesi, orcaların ana besini olan ringa ve uskumru gibi balıkların dağılımını etkiliyor. Ayrıca, deniz trafiğindeki azalma da (özellikle pandemi döneminde) orcaların daha rahat hareket etmesine olanak sağlamış olabilir. Ancak bu teorilerin doğrulanması için daha fazla veri gerekiyor.
Uzmanlar, orcaların 'keşifçi ve meraklı hayvanlar' olduğunu vurguluyor. Bir grup orcanın aylarca aynı bölgede kalması, o bölgenin av açısından zengin olduğuna işaret ediyor. Northumberland kıyılarında artan orca görülmeleri, aynı zamanda deniz koruma alanlarının etkinliğine dair de ipuçları verebilir. Bölgedeki deniz rezervleri, balık stoklarının yenilenmesine yardımcı olarak besin ağını güçlendiriyor olabilir.
Bölgesel ve küresel boyut: Orca göçleri ve iklim bağlantısı
Orca popülasyonları dünya genelinde iklim değişikliğinden etkileniyor. Kuzey Atlantik'te yapılan uzun vadeli çalışmalar, deniz suyu sıcaklıklarının 1-2 derece artmasıyla orca göç düzenlerinin değiştiğini gösteriyor. Özellikle Grönland ve Norveç kıyılarında kış aylarında görülen orcalar, artık yaz aylarında daha güneydeki sularda da görülebiliyor. Northumberland vakası, bu küresel değişimin yerel bir yansıması olarak değerlendiriliyor. Ayrıca, Kuzey Denizi'ndeki rüzgar çiftlikleri ve denizaltı kabloları gibi insan kaynaklı yapılar da orcaların davranışlarını etkileyebiliyor. İngiliz hükümeti, deniz memelilerinin korunması amacıyla bölgedeki gemi hız sınırlamalarını ve gürültü kirliliği yönetmeliklerini gözden geçiriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu haber doğrudan Türkiye ile ilgili olmasa da, küresel iklim değişikliğinin deniz ekosistemleri üzerindeki etkilerine dair önemli bir örnek teşkil ediyor. Türkiye, Akdeniz ve Karadeniz'de benzer ekosistem değişimleriyle karşı karşıya. Orca benzeri büyük deniz memelilerinin göç düzenindeki değişiklikler, balıkçılık sektörünü ve deniz turizmini etkileyebilir. Ayrıca, Türkiye'nin deniz koruma alanları ve balıkçılık yönetim politikaları, bu tür küresel eğilimler göz önünde bulundurularak güncellenebilir. Uzun vadede, Türkiye'nin de iklim değişikliğine uyum stratejileri kapsamında deniz biyoçeşitliliği izleme sistemlerini güçlendirmesi gerekebilir.
