ABD Ulusal Ulaşım Güvenliği Kurulu (NTSB), 2023 yılında Kuzey Dakota'da meydana gelen ve bir dizi tank vagonunun alev almasına yol açan tren raydan çıkma kazasına ilişkin nihai raporunu yayımladı. Raporda, kazanın, demiryolu sektörünün on yıllardır kullanmakta olduğu ve kaza anında yırtılma eğilimi gösteren arızalı tank vagonlarının değiştirilmesi gerektiğini bir kez daha ortaya koyduğu belirtildi. Kazada can kaybı yaşanmazken, çevreye yayılan kimyasal maddeler bölge halkını tedirgin etti.
Kazanın detayları ve NTSB'nin uyarıları
Kaza, 2023 yılının Temmuz ayında Kuzey Dakota'nın Carrington kenti yakınlarında meydana geldi. Bir yük treninin 25 vagonu raydan çıktı ve bunlardan 12'si etanol ve diğer yanıcı maddeler taşıyan tank vagonlarıydı. Çarpmanın etkisiyle vagonlardan bazıları yırtıldı ve büyük bir yangın çıktı. Yangın saatlerce sürdü ve çevre köylerdeki sakinler tahliye edildi. NTSB, kazaya ilişkin soruşturmasında, DOT-111 tipi tank vagonlarının darbeye dayanıksız olduğunu ve bu tip vagonların kullanılmaya devam edilmesinin ciddi risk oluşturduğunu vurguladı. Kurul, 1990'lardan bu yana benzer kazalarda onlarca kez uyarı yapmasına rağmen, sektörün daha güvenli vagonlara geçişte yavaş davrandığını belirtti. NTSB Başkanı Jennifer Homendy, "Bu kaza, kanayan bir yaraya işaret ediyor. Yıllardır aynı sorunu görüyoruz ve hala önlem alınmış değil" dedi.
Küresel boyut: Demiryolu güvenliği ve tehlikeli madde taşımacılığı
Kuzey Dakota'daki kaza, sadece ABD'de değil, dünya genelinde demiryolu ile tehlikeli madde taşımacılığının güvenliği konusunu yeniden gündeme getirdi. Özellikle petrol, etanol ve kimyasal madde taşıyan trenlerin geçtiği bölgelerde yaşayan halk, olası kazalara karşı endişeli. Avrupa'da da benzer tank vagonları kullanılmakta ve son yıllarda Almanya, Fransa gibi ülkelerde de raydan çıkma vakaları yaşandı. Uzmanlar, eski tip vagonların yerine, çift cidarlı ve daha dayanıklı tasarımlara sahip yeni nesil vagonların acilen devreye alınması gerektiğini söylüyor. Ancak dönüşüm maliyetlerinin yüksek olması, demiryolu şirketlerini yavaşlatıyor. NTSB'nin çağrısına rağmen, ABD Ulaştırma Bakanlığı henüz kapsamlı bir yönetmelik değişikliğine gitmiş değil.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de de benzer şekilde tehlikeli madde taşıyan tank vagonları kullanılmakta olup, demiryolu güvenliği konusu son yıllarda önem kazanmıştır. Türkiye, artan petrol ve kimyasal madde taşımacılığında, eski tip vagonların yenilenmesi ve güvenlik standartlarının yükseltilmesi konusunda ABD'deki tartışmalardan ders çıkarabilir. Ayrıca, Türkiye'nin enerji koridoru olma hedefi doğrultusunda, demiryolu ağının ve taşımacılık altyapısının güvenliği stratejik önem taşımaktadır. Olası bir kazanın çevresel ve ekonomik maliyetleri göz önüne alındığında, Türkiye'nin NTSB'nin uyarılarını dikkate alarak önleyici tedbirleri hayata geçirmesi yerinde olacaktır.
