İnsan kaynaklı iklim değişikliği, Avrupa’da kuraklığın seyrini değiştirdi. Uluslararası bir bilim insanı ekibinin Perşembe günü yayımladığı araştırmaya göre, kıtada yaşanan olağanüstü kurak koşulların temel nedeni artık düşük yağış miktarı değil, aşırı sıcak hava dalgaları. Bu durum, atmosferin daha da ısınmasıyla birlikte kuraklık ve orman yangını risklerini keskin bir şekilde artırıyor. Araştırmaya göre, Avrupa’da son yıllarda yaşanan kuraklıklar, insan faaliyetlerinin etkisiyle daha sık ve daha şiddetli hale gelmiş durumda.
Arka plan: Sıcaklık ve buharlaşma dengesi bozuldu
Dünya Hava İlişkilendirme (World Weather Attribution) grubu tarafından yürütülen çalışma, Avrupa’nın 2023 yazında yaşadığı benzeri görülmemiş sıcaklık ve kuraklık kombinasyonunu mercek altına alıyor. Bilim insanları, özellikle Güney ve Orta Avrupa’da etkili olan bu koşulların, küresel sıcaklık artışı olmadan neredeyse imkânsız olacağını belirtiyor. Araştırmada, atmosferdeki karbon dioksit ve diğer sera gazı seviyelerinin sanayi öncesi döneme kıyasla yüzde 50’den fazla arttığı vurgulanıyor. Bu durum, havanın daha fazla nem taşıma kapasitesine sahip olmasına rağmen, topraktaki suyun da daha hızlı buharlaşmasına yol açıyor. Sonuç olarak, yağış miktarı uzun vadeli ortalamalara yakın kalsa bile, toprağın nemini koruyamaması tarımsal kuraklığı tetikliyor.
Uzmanlar, Akdeniz havzasının bu değişimden en fazla etkilenen bölge olduğunu, ancak sıcak dalgalarının daha kuzey enlemlere de taşındığını kaydediyor. 2023 yazında İtalya, İspanya, Yunanistan ve Fransa’nın bazı bölgelerinde toprak nemi rekor düşük seviyelere inerken, aşırı sıcaklar tarım ürünlerinde ciddi kayıplara neden oldu. Araştırma, iklim değişikliğinin bu tür olayların olasılığını en az 20 kat artırdığını hesaplıyor.
Bölgesel ve küresel boyut: Kuraklık ve yangın kısır döngüsü
Çalışmanın ortaya koyduğu veriler, sadece tarımsal kayıplarla sınırlı değil. Kurak koşullar, Avrupa’nın orman yangını sezonunu da belirgin şekilde uzattı. 2023 yılında İspanya ve Portekiz’de çıkan büyük orman yangınları, binlerce hektar alanı kül ederken hava kalitesini de olumsuz etkiledi. Araştırmacılar, düşük nem ve yüksek sıcaklık birleşiminin yangın davranışını değiştirerek daha yoğun ve kontrol edilmesi güç yangınlara yol açtığını belirtiyor. Bu durum, itfaiye hizmetlerinin müdahale kapasitesini zorlayan yeni bir risk profili oluşturuyor.
Küresel ölçekte ise Avrupa’daki kuraklık, gıda fiyatları üzerinde baskı yaratıyor. Özellikle buğday ve mısır gibi temel tahılların üretiminde düşüş, uluslararası piyasalarda belirsizlik yaratıyor. Dünya Meteoroloji Örgütü verilerine göre, 2023 yılı Avrupa için kaydedilen en sıcak yıllardan biri olurken, kıta genelinde yağış miktarı yüzde 15 oranında azaldı. Bilim insanları, küresel sıcaklık artışını 1,5 dereceyle sınırlama hedefinin aşılması halinde, Avrupa’nın her biri 2023’teki kadar şiddetli olmasa da daha sık kuraklık dönemleriyle karşılaşacağı uyarısında bulunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Akdeniz havzasında yer alması nedeniyle bu araştırmanın sonuçlarından doğrudan etkilenecek ülkeler arasında. Özellikle Ege ve Akdeniz bölgelerinde artan sıcaklıklar ve düzensiz yağış rejimi, tarımsal üretimi ve su kaynaklarını tehdit ediyor. Daha önce yaşanan kuraklıklar, mısır ve buğday rekoltesinde düşüşlere neden olmuş ve bu durum gıda enflasyonuna katkıda bulunmuştu. Türkiye’nin su yönetimi politikalarını yeniden değerlendirmesi, damla sulama gibi su tasarrufu sağlayan yöntemleri yaygınlaştırması ve kuraklığa dayanıklı tohum çeşitlerine yatırım yapması gerekiyor. Ayrıca, yaz aylarında artan orman yangını riskine karşı erken uyarı sistemleri ve yangın söndürme altyapısının güçlendirilmesi kritik önem taşıyor.
