Küresel ekonomi, son yıllarda pandemi, jeopolitik çatışmalar, enflasyon dalgaları ve faiz artışlarına rağmen beklenmedik bir direnç sergiledi. Uluslararası Para Fonu (IMF) ve Dünya Bankası gibi kurumların başlangıçtaki karamsar tahminlerinin aksine, dünya ekonomisi büyümeyi sürdürdü ve uluslararası ticaret toparlandı. Ancak bu dayanıklılık, sağlam bir temelden çok, geçici faktörler ve politika destekleriyle ayakta duruyor.
Pandemi Sonrası Toparlanmanın Dinamikleri
Küresel ekonominin şaşırtıcı dayanıklılığının ardında birkaç etken var. Öncelikle, gelişmiş ülkelerin merkez bankaları (Fed, ECB, BoE) pandemi döneminde devreye soktukları genişletici para politikaları ve ardından gelen hızlı faiz artırımlarıyla enflasyonu kontrol altına almaya çalıştı. Hükümetlerin mali teşvik paketleri, hanehalkı talebini canlı tuttu. Ayrıca, tedarik zincirlerindeki aksamaların hafiflemesi ve Çin’in yeniden açılması, küresel üretim ve ticareti destekledi.
IMF, 2024 yılında küresel büyümenin yüzde 3,2 civarında gerçekleşmesini bekliyor. Bu oran, pandemi öncesi on yılın ortalamasının altında olsa da, resesyon korkularını bertaraf etti. Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) verilerine göre, mal ticareti hacmi 2023’te yüzde 1,2 artarken, 2024’te yüzde 2,6’lık bir büyüme öngörülüyor. Hizmet ticareti ise turizm ve dijital hizmetlerin etkisiyle daha güçlü seyrediyor.
Ancak bu tablo, ekonominin kırılganlıklarını gizlemiyor. Yüksek borçluluk, özellikle gelişmekte olan ülkelerde dış finansman ihtiyacını artırıyor. Fed’in faiz indirim döngüsüne başlaması beklenirken, jeopolitik gerilimler (Rusya-Ukrayna savaşı, Orta Doğu’daki çatışmalar, ABD-Çin rekabeti) ticaret akışlarını ve enerji fiyatlarını tehdit ediyor. Ayrıca, Çin’deki yavaşlama ve emlak krizi, küresel büyümenin lokomotifi olan Asya ekonomileri için risk oluşturuyor.
Küresel ve Bölgesel Yansımalar
Küresel ekonominin dayanıklılığı, bölgesel farklılıklar gösteriyor. ABD, güçlü işgücü piyasası ve tüketici harcamalarıyla diğer gelişmiş ülkelerden ayrışıyor. Avrupa Birliği ise enerji krizi ve yüksek enflasyonla boğuşurken, büyüme neredeyse durma noktasında. Çin, emlak sektöründeki sorunlara ve düşük tüketici güvenine rağmen yüzde 5 civarında büyümeyi hedefliyor. Gelişmekte olan ülkelerde ise borç sürdürülebilirliği ve sermaye çıkışları endişe verici.
Uluslararası ticarette korumacılık eğilimleri artıyor. ABD’nin Çin’e yönelik yeni gümrük tarifeleri ve yeşil teknolojiye yönelik sübvansiyonlar, ticaret savaşlarını yeniden alevlendirebilir. DTÖ, 2024 için ticaret büyümesini yukarı yönlü revize etse de, jeopolitik parçalanma riski uzun vadeli belirsizlik yaratıyor.
Küresel finansal koşullar da kırılgan. Fed’in faiz indirimleri, gelişmekte olan ülkelere sermaye akışını artırabilir; ancak enflasyonun yeniden yükselmesi durumunda bu destek tersine dönebilir. Ayrıca, özel sektör borçluluğu ve bankacılık sektöründeki stres, finansal istikrarı tehdit eden unsurlar arasında.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Küresel ekonominin kırılgan dayanıklılığı, Türkiye gibi dışa açık, yüksek dış finansman ihtiyacı olan ülkeler için kritik önemde. Fed’in faiz politikası ve küresel risk iştahı, doğrudan sermaye girişlerini ve TL’nin seyrini etkiliyor. Avrupa’daki yavaşlama, Türkiye’nin en büyük ihracat pazarı olduğundan ihracat performansını baskılayabilir. Öte yandan, jeopolitik gerilimler enerji fiyatlarını yükselterek cari açığı artırabilir. Türkiye, ekonomik dayanıklılığını artırmak için yapısal reformlara ve ihracat çeşitlendirmesine yönelmeli; aynı zamanda küresel ticaretin parçalanmasına karşı bölgesel iş birliklerini güçlendirmeli.
