Yapay zeka (YZ), temiz enerji ve savunma harcamalarındaki artış, küresel ekonomide yeni bir yatırım süper döngüsünün başlangıcına işaret ediyor. Bu üç sektörün birbirini besleyerek yarattığı sinerji, önümüzdeki on yılda trilyonlarca dolarlık ek yatırımı tetikleyebilir. Uzmanlara göre, YZ altyapısı için gerekli veri merkezlerinin enerji ihtiyacı temiz enerji yatırımlarını hızlandırırken, jeopolitik gerilimler savunma bütçelerini rekor seviyelere taşıyor. Bu durum, sadece gelişmiş ekonomilerde değil, gelişmekte olan ülkelerde de yeni bir sanayileşme dalgasını beraberinde getirebilir.
Yatırım süper döngüsünün dinamikleri
BlackRock, Goldman Sachs ve McKinsey gibi küresel danışmanlık ve yatırım kuruluşlarının son raporları, yapay zeka, temiz enerji ve savunma harcamalarının birbirini tamamlayan bir yapıya dönüştüğüne dikkat çekiyor. YZ modellerinin eğitimi ve çalıştırılması için devasa veri merkezlerine ihtiyaç duyuluyor; bu merkezlerin elektrik tüketimi, 2030 yılına kadar küresel enerji talebinin %15'ine ulaşabilir. Bu talep, yenilenebilir enerji kaynaklarına ve nükleer enerjiye olan yatırımları katlayarak artırıyor. Öte yandan, Rusya-Ukrayna savaşı ve Orta Doğu'daki gerilimler, NATO ülkelerinin savunma harcamalarını GSYH'nin %2'sinden %3-4 seviyelerine çıkarmasına yol açtı. Savunma sanayiindeki teknolojik dönüşüm ise YZ ve enerji alanındaki yeniliklerle doğrudan bağlantılı: otonom sistemler, siber güvenlik ve akıllı mühimmatlar, YZ ve enerji sektöründeki gelişmelere bağımlı hale geliyor.
Küresel ve bölgesel etkiler
Bu üç sektörün kesişimi, yalnızca gelişmiş ülkelerde değil, Asya-Pasifik, Latin Amerika ve Afrika'da da yeni yatırım fırsatları yaratıyor. Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) verilerine göre, 2023 yılında küresel temiz enerji yatırımları 1,8 trilyon dolara ulaştı ve 2024'te 2 trilyon doları aşması bekleniyor. Savunma harcamaları ise küresel olarak 2,4 trilyon dolar seviyesinde. YZ yatırımları ise 2023'te 150 milyar doları buldu. Bu üç kalemin toplamı, küresel GSYH'nin yaklaşık %10'una denk geliyor. Analistler, bu trendin 2030'a kadar süreceğini ve yeni bir "süper döngü" oluşturacağını öngörüyor. Ancak bu döngü, enflasyon baskısı, işgücü kıtlığı ve jeopolitik riskler gibi zorlukları da beraberinde getirebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, bu yatırım süper döngüsünden çeşitli yollarla etkilenebilir. Bir yandan, savunma sanayiindeki yerli üretim hamleleri ve yenilenebilir enerji potansiyeli, bu döngüye entegre olma fırsatı sunuyor. Özellikle güneş ve rüzgar enerjisinde kapasite artışı, YZ veri merkezleri için cazip bir merkez olma potansiyelini güçlendirebilir. Diğer yandan, küresel savunma harcamalarındaki artış, Türkiye'nin savunma ihracatına olumlu yansıyabilir. Ancak Türkiye'nin bu döngüden pay alabilmesi için teknoloji transferi, Ar-Ge yatırımları ve eğitimli işgücü gibi alanlarda ivme kazanması gerekiyor. Ayrıca, yüksek enflasyon ve döviz kuru belirsizliği, uluslararası yatırım akışlarını sınırlayabilecek risk faktörleri olarak öne çıkıyor.
