Küresel ekonomi, hem var olan hem de olmayan bir İran savaşının gölgesinde adeta bir paradoks yaşıyor. İş dünyası ve tüketiciler, bir yandan savaşın yıkıcı etkilerini hissederken, diğer yandan çatışmanın tam anlamıyla patlak vermemesi nedeniyle bir rahatlama yaşıyor. Bu ikircikli durum, ekonomik aktörlerin karar alma süreçlerini felç ediyor: Yatırımlar erteleniyor, tedarik zincirleri geriliyor ve enflasyon beklentileri dalgalanıyor.
Gelişmenin Arka Planı
İran ile ABD arasında yıllardır süren gerginlik, son dönemde diplomatik krizin eşiğine gelmiş durumda. Ancak tam ölçekli bir askeri çatışma henüz başlamış değil. Bu "ne savaş ne barış" hali, özellikle enerji piyasalarında büyük belirsizlik yaratıyor. Petrol fiyatları, Hürmüz Boğazı'nın kapanma riskiyle yukarı yönlü baskı altında kalırken, anlık ateşkes haberleriyle geriliyor. Küresel şirketler, Orta Doğu'daki operasyonlarını yeniden değerlendiriyor; bazıları bölgeden çekilirken, diğerleri fırsat kolluyor. Merkez bankaları ise faiz kararlarında bu jeopolitik riski fiyatlamakta zorlanıyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Bu belirsizlik, sadece enerji değil, aynı zamanda lojistik ve sigorta sektörlerini de vuruyor. Basra Körfezi'ndeki nakliye maliyetleri yükselirken, sigorta primleri katlanıyor. Gelişmekte olan ülkeler, gıda ve enerji ithalatında artan maliyetlerle boğuşuyor. ABD ve Avrupa, İran'a yönelik yaptırımları sıkılaştırırken, Çin ve Hindistan gibi ülkeler alternatif ticaret yolları arıyor. Küresel GSYİH büyümesi, IMF tahminlerine göre bu belirsizlik nedeniyle 0,5 puan aşağı çekilmiş durumda. Uzmanlar, ekonominin "canlı" yönünü ise dijital dönüşüm ve yeşil enerji yatırımlarındaki artışa bağlıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, enerji ihtiyacının önemli bir kısmını komşu bölgelerden karşıladığı için İran belirsizliğinden doğrudan etkileniyor. Petrol ve doğalgaz fiyatlarındaki oynaklık, cari açığı büyütebilir ve enflasyonu körükleyebilir. Öte yandan, Türkiye'nin diplomatik girişimleri ve arabuluculuk rolü, bölgesel istikrara katkı sağlarken, küresel ticaretin İran üzerinden alternatif koridorlara kayması durumunda lojistik avantaj elde edebilir. Ancak ekonomik belirsizlik, yabancı yatırımcıların Türkiye'ye olan ilgisini geçici olarak azaltabilir.
