11 Eylül 2001 saldırılarının ardından ABD öncülüğündeki uluslararası koalisyon, küresel cihatçılık tehdidini sınırlamak için geniş çaplı askeri, istihbari ve diplomatik bir mücadele başlattı. Yirmi yılı aşkın süredir devam eden bu mücadele, El Kaide'nin merkezi yapısını büyük ölçüde dağıtsa da, ideolojik olarak türevleri olan IŞİD gibi örgütlerin doğuşunu engelleyemedi. ABD ve müttefikleri, terör örgütlerinin sınır aşan faaliyetlerini kısıtlamada önemli kazanımlar elde etti; ancak tehdit tamamen ortadan kalkmadı. Bugün küresel cihatçılık, coğrafi olarak parçalanmış, yerel bağlantılarla beslenen ve dijital platformlarda yayılan bir yapıya dönüşmüş durumda.
El Kaide'den IŞİD'e: Tehdidin Dönüşümü
1980'lerde Sovyetler Birliği'nin Afganistan işgaline karşı mücadele eden mücahit gruplar, Soğuk Savaş'ın sona ermesiyle birlikte yeni hedefler aramaya başladı. Usame bin Ladin liderliğindeki El Kaide, 1998'de Doğu Afrika'daki ABD büyükelçiliklerine saldırılar düzenleyerek uluslararası arenada adını duyurdu. 11 Eylül saldırıları, örgütün küresel cihat ideolojisini zirveye taşıdı. ABD'nin Afganistan'a müdahalesi (2001) ve Irak işgali (2003), El Kaide'nin propaganda ve militan devşirme kapasitesini artırdı. Irak'ta kurulan El Kaide Irak kolu, daha sonra IŞİD adını alarak Suriye ve Irak'ta geniş bir coğrafyayı kontrol altına aldı. 2014'te IŞİD'in Musul'u ele geçirmesi ve halifelik ilan etmesi, cihatçılığın yeni bir evresini simgeledi. ABD öncülüğündeki koalisyonun hava operasyonları ve yerel güçlerin (Peşmerge, Suriye Demokratik Güçleri) mücadelesiyle IŞİD'in toprak hakimiyeti 2019'da sona erdi. Ancak örgüt, hücre yapılanması ve yalnız kurt saldırılarıyla varlığını sürdürüyor.
Bu süreçte ABD'nin stratejisi, öncelikle terör örgütlerinin lider kadrolarını hedef alan insansız hava aracı saldırıları, özel kuvvet operasyonları ve istihbarat paylaşımına dayandı. Arap Baharı sonrası ortaya çıkan istikrarsızlık ortamı, cihatçı grupların yeniden güç kazanmasına zemin hazırladı. Özellikle Suriye iç savaşı, IŞİD ve El Kaide bağlantılı grupların (Nusra Cephesi gibi) güçlenmesine yol açtı.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Küresel cihatçılık tehdidi, sadece Ortadoğu ile sınırlı kalmadı. Afrika'nın Sahel bölgesi, Somali, Yemen, Güneydoğu Asya ve Kafkasya'da irili ufaklı cihatçı örgütler ortaya çıktı. Boko Haram, Eş-Şebab ve El Kaide Mağrip Kolu gibi yapılar, yerel yönetimleri ve sivil halkı hedef alarak bölgesel istikrarı bozdu. Batı ülkelerinde gerçekleşen terör saldırıları (Londra 2005, Paris 2015, Brüksel 2016) cihatçılığın küresel bir güvenlik sorunu olduğunu gösterdi. Dijitalleşme, örgütlerin propaganda ve radikalleşme faaliyetlerini sınır ötesine taşımasını kolaylaştırdı. Sosyal medya platformları, cihatçı ideolojinin yayılmasında kritik rol oynadı.
ABD'nin "teröre karşı küresel savaş" doktrini, askeri müdahalelerin yanı sıra ekonomik yaptırımlar, finansal takip ve uluslararası işbirliğini içeriyordu. Ancak bu mücadele, bazı bölgelerde anti-Amerikan duyguları körükleyerek radikalleşmeyi artırdı. Öte yandan, cihatçı örgütler arasındaki rekabet ve ideolojik ayrışmalar (El Kaide ve IŞİD arasındaki çatışma gibi) tehdidin parçalanmasına yol açtı. Yine de bu durum, tehdidin tamamen ortadan kalktığı anlamına gelmiyor; aksine, daha öngörülemez ve dağınık bir yapıya büründü.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, coğrafi konumu nedeniyle küresel cihatçılık tehdidinden doğrudan etkilenen ülkelerin başında geliyor. Suriye ve Irak'taki istikrarsızlık, sınır güvenliği ve terörle mücadele açısından ciddi riskler oluşturuyor. IŞİD ve El Kaide bağlantılı grupların Türkiye'de gerçekleştirdiği saldırılar (2015 Ankara, 2016 İstanbul) ülkenin güvenlik politikalarını şekillendirdi. Türkiye, hem NATO müttefikleriyle istihbarat paylaşımı hem de kendi sınır ötesi operasyonlarıyla (Fırat Kalkanı, Zeytin Dalı) tehdidi sınırlamaya çalışıyor. Ancak Suriye'deki PKK/YPG varlığı, Türkiye'nin güvenlik denklemini karmaşıklaştırıyor. Küresel cihatçılığın dönüşümü, Türkiye'nin önümüzdeki dönemde de terörle mücadele ve sınır güvenliği konularında hassas dengeleri gözetmesini gerektiriyor.
