Kudüs Valiliği, İsrail hükümetinin Doğu Kudüs'te tarihin en büyük yerleşim birimini kurma planını sert bir dille kınadı. Plan, E1 olarak bilinen ve Batı Şeria ile Doğu Kudüs arasında stratejik bir konumda bulunan bölgede 3.000'den fazla konut inşa edilmesini öngörüyor. Valilik, bu adımın uluslararası hukuku ihlal ettiğini ve iki devletli çözüm umutlarını yok ettiğini belirtti. İsrail'in Hamursuz Bayramı sonrası hızlandırdığı plan, bölgedeki Filistin varlığını coğrafi olarak izole etme amacı taşıyor.
Gelişmenin arka planı: E1 bölgesi ve önemi
E1 (East 1) bölgesi, Doğu Kudüs ile Batı Şeria arasındaki Meskubat Dağı'nda bulunan, yaklaşık 12 kilometrekarelik bir alanı kapsıyor. İsrail, bu bölgeyi 1990'lardan beri yerleşime açmak istiyor ancak uluslararası baskılar nedeniyle şimdiye kadar tam olarak hayata geçirememişti. Planın tamamlanması halinde, Batı Şeria'nın kuzeyi ile güneyi arasındaki Filistin bağlantısı tamamen kesilecek ve Doğu Kudüs, Filistin topraklarından ayrılmış olacak.
İsrail merkezli Barış Şimdi (Peace Now) örgütü, planın onaylanması halinde Doğu Kudüs'teki Yahudi yerleşimci sayısının 300 bini aşacağını tahmin ediyor. Halihazırda Doğu Kudüs'te 230 binden fazla yerleşimci yaşıyor. Filistin Yönetimi, bu planı 'savaş ilanı' olarak nitelendirirken, El Fetih sözcüsü, İsrail'in barış sürecini kasıtlı olarak baltaladığını söyledi.
Bölgesel ve küresel boyut: Uluslararası tepkiler
Birleşmiş Milletler, AB ve başta Fransa olmak üzere birçok Avrupa ülkesi planı kınadı. BM Orta Doğu Barış Süreci Özel Koordinatörü Tor Wennesland, yaptığı açıklamada, 'Yerleşim faaliyetleri uluslararası hukuka göre yasa dışıdır ve iki devletli çözümün önündeki en büyük engeldir' dedi. AB Dış İlişkiler Sözcüsü ise, 'Bu adım, bölgede gerilimi artırmaktan başka işe yaramayacak' ifadelerini kullandı.
Buna karşın, İsrail Maliye Bakanı ve aşırı sağcı Dini Siyonizm Partisi lideri Bezalel Smotrich, planın 'Yahudi halkının kendi topraklarındaki egemenliğinin bir gereği' olduğunu savundu. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ise konuyla ilgili henüz resmi bir açıklama yapmadı. Ancak hükümet koalisyonundaki aşırı sağcı partilerin baskısıyla planın hızlandırıldığı belirtiliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Filistin davasına verdiği geleneksel destek çerçevesinde Doğu Kudüs'teki her türlü yerleşim faaliyetine karşı çıkmaktadır. Planın hayata geçirilmesi, bölgede yeni bir gerginlik dalgası yaratabilir ve Türkiye'nin başta BM ve İslam İşbirliği Teşkilatı olmak üzere uluslararası platformlarda daha aktif bir diplomatik girişim başlatmasına neden olabilir. Ayrıca, İsrail ile son dönemde normalleşme sinyalleri veren Türkiye'nin bu tutumu, olası bir normalleşme sürecini olumsuz etkileyebilir. Bölgesel istikrar açısından da planın, Orta Doğu'da yeni bir çatışma hattı oluşturma riski taşıdığını söylemek mümkündür.
