ABD Başkanı Donald Trump, Basra Körfezi'nde tırmanan gerilimi çözmek için ciddi bir seçenek sıkıntısı yaşıyor. İran'a yönelik 'maksimum baskı' politikası, ekonomik yaptırımlar ve askeri yığınak, şimdiye kadar istenen sonucu vermedi. Trump yönetimi, Tahran'ın nükleer müzakerelere dönmesini veya bölgedeki vekil güçler üzerindeki baskıyı azaltmasını sağlamakta zorlanıyor. Bu durum, Beyaz Saray'ı hem iç siyasette hem de uluslararası alanda zor durumda bırakıyor.
Çıkmaz sokağın anatomisi
Trump'ın 2018'de nükleer anlaşmadan çekilmesiyle başlayan süreç, İran'ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini artırmasına ve ABD donanmasına yönelik tacizlere sahne oldu. Ekonomik yaptırımlar İran'ın petrol ihracatını tarihi düşük seviyelere çekse de rejimi çökertemedi. Üstelik Çin ve Rusya, yaptırımları delmeye devam ediyor. Askeri seçenek ise hem maliyetli hem de riskli; İran'ın misilleme kapasitesi (Husiler, Hizbullah, Irak'taki milisler) bölgesel bir savaşı tetikleyebilir.
Bölgesel ve küresel boyut
Kriz, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi ABD müttefiklerini de endişelendiriyor. Petrol piyasaları her an dalgalanmaya hazır. Avrupa Birliği ise arabuluculuk girişimlerinde bulunsa da ABD-İran arasında doğrudan bir diyalog zemini yok. Trump'ın kişisel diplomasi tarzı (Kuzey Kore ile Zirve, Taliban ile anlaşma) İran için henüz işe yaramadı. Analistler, Başkan'ın seçim öncesi bir dış politika zaferine ihtiyaç duyduğunu ancak Körfez'deki kilitlenmenin bu ihtiyacı karşılamaktan uzak olduğunu belirtiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Körfez'deki gerilim, Türkiye için doğrudan bir tehdit olmasa da dolaylı etkiler yaratıyor. Türkiye'nin İran ile enerji ve ticaret bağlantısı, yaptırımlar nedeniyle zorlaşırken, bölgesel bir çatışma mülteci akışını artırabilir. Ayrıca, Katar krizinde Türkiye'nin taraf olması, Suudi-BAE bloğuyla ilişkileri germişti. ABD-İran anlaşmazlığının çözülmemesi, Türkiye'nin Suriye ve Irak'taki askeri operasyonlarını da dolaylı olarak etkileyebilir. Ankara, hem Washington hem Tahran ile dengeli bir ilişki yürütmeye çalışırken, bu kriz manevra alanını daraltıyor.
