Körfez bölgesinde diplomatik ilişkilerin normalleşmesine yönelik beklentiler, küresel piyasalarda iyimser bir hava estirdi. Salı günü Asya borsalarında görülen yükseliş trendi, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) liderliğindeki koalisyonun Katar'a uyguladığı ablukanın kalkabileceği yönündeki sinyallerle hız kazandı. Reuters'ın aktardığına göre, söz konusu gelişmelerin etkisiyle petrol fiyatları iki ayın en düşük seviyesine gerilerken, yatırımcılar bölgesel istikrarın enerji piyasalarında beklenen arz fazlasını dengeleyebileceğini fiyatlamaya başladı.
Gelişmenin arka planı
Haziran 2017'den bu yana devam eden Katar ablukası, Suudi Arabistan, BAE, Bahreyn ve Mısır'ın Doha yönetimini teröre destek vermekle suçlamasıyla başlamıştı. Katar ise bu suçlamaları reddederek, ülkenin bağımsız dış politikasının hedef alındığını savunuyor. Son haftalarda Kuveyt ve ABD'nin arabuluculuğunda ilerleyen görüşmelerde somut adımlar atıldığı bildiriliyor. Özellikle, Katar Emiri Şeyh Temim bin Hamed el-Thani'nin Riyad ziyareti ve Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman ile yüz yüze görüşmesi, taraflar arasında bir yumuşama olduğunun en güçlü işareti olarak değerlendiriliyor. Bu yumuşama, Katar'ın doğal gaz ihracatını artırmaya yönelik planlarına da ivme kazandırdı. Ülkenin Kuzey Sahası'ndaki genişleme projesi, Avrupa ve Asya'ya sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) sevkiyatını önemli ölçüde artıracak kapasiteye sahip. Abluka kalkarsa, Katar'ın LNG ticaretinde önündeki lojistik engeller de ortadan kalkacak.
Petrol fiyatlarındaki düşüşte, küresel talepteki zayıflık ve ABD'deki petrol stoklarının beklenenden fazla artması da etkili oldu. Brent petrol varil fiyatı, Pazartesi günü kapanışa göre %1,5 düşüşle 71,10 dolara geriledi. ABD ham petrolü (WTI) ise 67 dolar seviyesinin altında işlem gördü. Piyasalar, OPEC+'ın Aralık ayında yapacağı toplantıda üretim kesintilerini azaltma kararı alabileceğine odaklanmış durumda. Körfez'deki jeopolitik gerilimin azalması, OPEC içindeki uyumu da artırarak üretim politikalarının daha öngörülebilir olmasını sağlayabilir.
Bölgesel ve küresel boyut
Körfez'deki normalleşme, sadece ekonomik değil, aynı zamanda stratejik bir dönüşümün de habercisi. Katar, Türkiye ve İran ile olan yakın ilişkileri nedeniyle Suudi Arabistan ve BAE tarafından eleştiriliyordu. Ablukanın sona ermesi, Ankara ve Tahran'ın Körfez'deki nüfuzunu sınırlayabilir. Ancak Katar'ın dış politikada bağımsız çizgisini koruyacağı tahmin ediliyor. ABD ise bölgedeki askeri varlığını Katar'daki El-Udeid Hava Üssü üzerinden sürdürüyor. Normalleşme, ABD'nin İran'a karşı oluşturduğu 'Arap NATO'su projesini canlandırabilir. Öte yandan, Katar'ın LNG yatırımları, küresel enerji piyasasında fiyatların düşük kalmasına katkıda bulunarak Avrupa ve Asya'daki alıcılar için olumlu bir gelişme. Uzmanlar, Katar'ın önümüzdeki beş yıl içinde LNG üretimini yıllık 77 milyon tondan 126 milyon tona çıkarabileceğini belirtiyor. Bu, özellikle kış aylarında gaz fiyatlarını dengeleyici bir etki yaratabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Katar'la güçlü siyasi ve askeri bağları bulunan Türkiye, bu normalleşmeden doğrudan etkilenecek. Ablukanın sona ermesi, Katar'daki Türk askeri varlığına yönelik Suudi ve BAE baskısını azaltabilir. Ancak Körfez'deki yeni denklem, Türkiye'nin Katar üzerinden bölgeye nüfuzunu kısıtlayabilir. Ekonomik açıdan, Katar'la enerji ve inşaat alanındaki işbirlikleri derinleşebilir; ancak Suudi Arabistan ve BAE ile ticari rekabetin artması da söz konusu. Petrol fiyatlarındaki düşüş, Türkiye gibi enerji ithalatçısı ülkeler için cari açığı azaltıcı bir faktör olsa da, Rusya ve İran gibi ihracatçılarla ilişkilerde dolaylı etkiler yaratabilir. Ankara'nın Körfez'deki bu yeni dengeye uyum sağlamak için diplomatik hamleler yapması bekleniyor.
