Her ABD yönetimi, nükleer Kuzey Kore ile başa çıkma stratejisi geliştirirken geçmişten ders çıkarma sözü verir. Ancak çok az politika alanı, geçmiş uygulamalara bağımlılık ve öğrenmeye karşı direnç nedeniyle bu kadar felç olmuştur. Şimdi ise Washington, geleneksel yaklaşımın aslında başarısızlığa mahkûm olduğu gerçeğiyle yüzleşmek zorunda. Peki, Kim Jong Un neden diplomatik çağrılara yanıt vermiyor ve ABD bu kısır döngüden nasıl çıkabilir?
Gelişmenin arka planı: Diplomasi tıkanıklığı ve nükleer tehdit
Kuzey Kore lideri Kim Jong Un, son yıllarda uluslararası toplumun uzattığı diplomatik elleri sürekli olarak geri çevirdi. Özellikle 2019 Hanoi Zirvesi'nin başarısızlıkla sonuçlanmasından bu yana, Pyongyang müzakere masasına dönmek yerine nükleer ve balistik füze denemelerine hız verdi. Uzmanlara göre Kim, mevcut statükoyu korumakta fayda görüyor; çünkü yaptırımların hafifletilmesi karşılığında nükleer silahlarından vazgeçmek, rejimin varlık sebebini ortadan kaldıracak bir adım olarak algılanıyor.
ABD'nin şimdiye kadar izlediği politika ise iki uç arasında gidip geldi: Bir yandan azami baskı yoluyla ekonomik çöküş tehdidi, diğer yandan kapsamlı bir anlaşma umudu. Ancak ne sert yaptırımlar ne de tepe diplomasisi kalıcı bir çözüm sağladı. Biden yönetimi, selefi Trump'ın liderlik zirveleri stratejisini terk ederek daha düşük seviyeli teknik görüşmelere yöneldi, ancak bu da somut bir ilerleme getirmedi. Kuzey Kore, ABD'nin "düşmanca politikası" olarak nitelediği tutumdan vazgeçmesini talep ederken, Washington nükleer silahların tamamen sökülmesi konusunda ısrar ediyor.
Bölgesel ve küresel boyut: Güç dengesi ve yeni ittifaklar
Kuzey Kore'nin nükleer programı sadece bir ABD-Kore meselesi değil; bölgesel güç dengesini doğrudan etkileyen bir faktör. Çin ve Rusya, BM Güvenlik Konseyi'nde Pyongyang'a yönelik yaptırımları hafifletmek için girişimlerde bulunuyor. Özellikle Rusya-Ukrayna savaşı sonrası Moskova'nın Kuzey Kore ile askeri işbirliğini artırdığı iddia ediliyor. Güney Kore ise savunma konusunda ABD'ye bağımlılığını azaltmak için kendi nükleer caydırıcılık seçeneğini tartışmaya açtı. Bu durum, Kuzeydoğu Asya'da bir silahlanma yarışının fitilini ateşleyebilir.
Diplomatik çıkmazın bir diğer boyutu da Kim rejiminin iç siyasi hesapları. Kim, nükleer silahları bir pazarlık kozu olarak değil, rejimin bekası için vazgeçilmez bir garanti olarak görüyor. Ekonomik zorluklar ve pandemi sonrası sınır kapatmaları, halkın memnuniyetsizliğini artırmışken, nükleer denemeler rejimin gücünü pekiştirmek için kullanılıyor. ABD'nin daha önce Libya ve Irak'ta kitle imha silahlarından vazgeçen rejimlerin akıbeti konusundaki örnekleri, Kim'in elini daha da güçlendiriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Kuzey Kore krizi Türkiye'den coğrafi olarak uzak olsa da, nükleer silahların yayılması ve uluslararası rejimlerin kırılganlığı açısından önemli dersler barındırıyor. Türkiye, bir NATO üyesi olarak nükleer silahların kontrolü ve silahsızlanma rejimlerinin güçlendirilmesini destekliyor. Kuzey Kore'nin nükleer programı, bölgesel bir güç olan Türkiye'nin yakın çevresinde de nükleer silahlanma emareleri görülebileceği endişesini artırıyor. Ayrıca, yaptırım rejimlerinin etkinliği ve diplomasinin başarısızlığı, Türk dış politikasının uluslararası krizlerde çok taraflı çözüm arayışlarını teyit ediyor. Ankara, bu tür krizlerde arabuluculuk ve diyalog mekanizmalarını destekleyerek küresel barışa katkı sağlamaya çalışıyor.
