Kenya'nın en büyük psikiyatri hastanesi olan Mathari Ulusal Ruh Sağlığı Hastanesi, erkeklerin ruh sağlığına daha ciddi yaklaşmalarını sağlamak için sıra dışı bir yöntem deniyor: Berberler aracılığıyla terapi. Ülkede ruh sağlığı sorunları genellikle damgalanıyor ve özellikle erkekler, toplumsal baskı nedeniyle sessiz kalmayı tercih ediyor. Ancak girişim, saç kesimi sırasında yapılan sohbetlerle erkeklerin duygusal yüklerini hafifletmeyi hedefliyor. Program kapsamında berberlere temel psikolojik ilk yardım eğitimi verilirken, müşteriler yönlendirme ve destek alabiliyor.
Ruh sağlığı hizmetlerine erişim sorunu
Kenya'da ruh sağlığı hizmetlerine erişim oldukça sınırlı. Ülkede yaklaşık 50 milyon kişiye sadece 100 psikiyatrist düşüyor Sağlık Bakanlığı verilerine göre, her dört Kenyalıdan biri hayatının bir döneminde ruh sağlığı sorunu yaşıyor ancak çoğu tedavi olamıyor. Mathari Hastanesi'nin bu yenilikçi yaklaşımı, hizmetlerin tabana yayılması için umut vaat ediyor. Berberler, müşterilerinin stres, anksiyete ve depresyon belirtilerini fark ederek onları profesyonel yardıma yönlendiriyor. Ayrıca saç kesimi sırasında oluşturulan güven ortamı, erkeklerin duygularını paylaşmasını kolaylaştırıyor.
Toplumsal cinsiyet ve damgalama
Kenya'da erkeklerin ruh sağlığı sorunlarını dile getirmesi, zayıflık olarak algılanabiliyor. Bu nedenle birçok erkek yardım aramaktan kaçınıyor. Berberler, erkeklerin haftalık rutinlerinin bir parçası olduğu için bu tabuyu yıkmada etkili bir araç haline geliyor. Program, sadece Nairobi'de değil, kırsal bölgelerde de yaygınlaştırılmaya çalışılıyor. Dünya Sağlık Örgütü (WHO), benzer toplum temelli müdahalelerin ruh sağlığı hizmetlerine erişimi artırdığını belirtiyor. Kenya'da da bu modelin başarılı olması halinde diğer Afrika ülkelerine örnek teşkil etmesi bekleniyor.
Küresel perspektif
Berberler aracılığıyla ruh sağlığı desteği sunma fikri, aslında yeni değil. ABD'de ve İngiltere'de de benzer girişimler var. Londra'da 'BarberTalk' adlı program, erkeklerin saç kesimi sırasında konuşmasını teşvik ediyor. Ancak Kenya'daki model, bir psikiyatri hastanesi tarafından desteklenmesi ve ulusal sağlık sistemiyle entegre olması açısından farklı. Mathari Hastanesi'nin başhekimi Dr. Samuel Mwangi, bu programın hastane yükünü azaltmaya yardımcı olduğunu söylüyor: ''İnsanları hastaneye gelmeden önce toplum içinde destekleyebilirsek, tedavi daha etkili oluyor.'' Program şimdilik 50'den fazla berberi kapsıyor ve 3 binden fazla kişiye ulaşıldığı tahmin ediliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de de ruh sağlığı hizmetlerine erişim, özellikle kırsal bölgelerde sınırlıdır. Berberler gibi toplumun güvendiği aktörler aracılığıyla psikolojik destek sunmak, Türkiye'de de uygulanabilir bir model olarak görülebilir. Sağlık Bakanlığı'nın aile hekimliği sistemine entegre edilebilecek bu tür toplum temelli yaklaşımlar, damgalamayı azaltarak erkeklerin yardım arama davranışını artırabilir. Ayrıca, bu tür girişimlerin Türkiye'deki mevcut psikososyal destek programlarına katkı sağlaması mümkündür. Küresel düzeyde ise ruh sağlığı hizmetlerinin yaygınlaştırılması, sürdürülebilir kalkınma hedefleriyle uyumludur ve Türkiye'nin bu alandaki uluslararası işbirliklerine önem vermesi beklenir.
