İngiltere'de İşçi Partisi lideri Keir Starmer'ın istifası, ülkenin geleneksel ana akım partilerinin yaşadığı derin krizin son perdesi oldu. Starmer'ın ayrılışı, sadece İngiltere'de değil, Batı'nın gelişmiş demokrasilerinde benzer bir çöküşün yaşandığı bir döneme denk geldi. Uzmanlara göre, bu durumun temelinde, on yıllardır süren ücret durgunluğu ve sosyal sözleşmenin aşınması yatıyor. Seçmenler, mevcut sisteme duydukları öfkeyi sandıkta alternatif partilere yönelerek gösteriyor.
Gelişmenin arka planı: İşçi Partisi'nin dönüşümü
Keir Starmer, 2020 yılında Jeremy Corbyn'in ardından İşçi Partisi'nin başına geçtiğinde, partiyi merkez sol bir çizgiye taşıma sözü vermişti. Ancak 2024 genel seçimlerinde partinin oyları 2019'a göre daha da geriledi ve Starmer'ın liderliği sorgulanır hale geldi. Parti içi muhalefet, Starmer'ın sosyalist kanadı tasfiye etmesini ve işçi sınıfının sorunlarına yeterince eğilmemesini eleştiriyor. Oysa İngiltere'de yaşam maliyeti krizi, sağlık hizmetlerindeki çöküş ve artan eşitsizlik, seçmenleri ana akım partilerden uzaklaştıran başlıca faktörler arasında.
Benzer bir kriz, Muhafazakâr Parti'de de yaşanıyor. Brexit sonrası ülke içinde bölünmeler derinleşirken, Muhafazakâr Parti'nin oy oranı da tarihi düşük seviyelere geriledi. İngiltere'de iki ana partinin toplam oy oranı, İkinci Dünya Savaşı'ndan bu yana en düşük noktaya ulaştı. Bu durum, seçmenlerin Reform UK gibi popülist partilere yönelmesine yol açıyor.
Küresel boyut: Batı demokrasilerinde ortak eğilim
İngiltere'deki tablo, aslında Batı'nın gelişmiş demokrasilerinde görülen küresel bir eğilimin yansıması. Amerika Birleşik Devletleri'nde Demokrat ve Cumhuriyetçi Partilerin oy tabanlarındaki erime, Fransa'da Cumhuriyetçi ve Sosyalist partilerin çöküşü, Almanya'da CDU ve SPD'nin oy kaybı aynı hikâyenin farklı versiyonları. Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD) verilerine göre, son 20 yılda gelişmiş ülkelerde reel ücretler ortalama olarak durağan seyrederken, en zengin %1'in geliri hızla arttı. Bu eşitsizlik, seçmenlerin sisteme olan güvenini sarstı.
Sosyal sözleşmenin zayıflaması da bir diğer önemli faktör. Kamu hizmetlerindeki gerileme, sosyal güvenlik ağlarının yıpranması ve özelleştirmeler, vatandaşların devlete olan inancını azalttı. Bu koşullar altında, ana akım partilerin vaatleri inandırıcılığını yitiriyor ve seçmenler, popülist veya radikal alternatiflere yöneliyor. Uzmanlar, bu eğilimin yakın gelecekte tersine dönmesini beklemiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İngiltere ve Batı'da ana akım partilerin çöküşü, Türkiye için önemli dersler barındırıyor. Türkiye'de de son yıllarda geleneksel partilerin oy oranlarında dalgalanmalar yaşanıyor. Seçmenlerin ekonomik sıkıntılar karşısında sisteme olan güveni azalıyor. Batı'daki bu eğilim, Türkiye'de siyasi partilerin sosyal sözleşmeyi güçlendirici politikalar üretmemesi halinde, benzer bir yabancılaşmanın yaşanabileceğini gösteriyor. Özellikle genç nüfusun işsizlik ve düşük ücretler nedeniyle siyasetten kopması, Türkiye için risk oluşturuyor. Bu gelişme, küresel bir demokrasi krizinin parçası olarak değerlendirilmeli.
