Kazakistan Anayasa Mahkemesi, bu hafta aldığı bir kararla, Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev'in ülkenin yeni anayasası kapsamında bir kez daha yedi yıllık bir dönem için aday olabileceğine hükmetti. Karar, 2022 yılında yapılan anayasa değişikliğiyle getirilen tek dönemlik cumhurbaşkanlığı süresinin, mevcut cumhurbaşkanı için yeniden başlatılabileceği anlamına geliyor. Tokayev'in henüz adaylığını açıklamamasına karşın, siyasi kulislerde bu kararın, mevcut liderin iktidarını 2029 yılına kadar uzatmasının önünü açtığı yorumları yapılıyor. Kazakistan'da 2019 yılında Nursultan Nazarbayev'in ardından göreve gelen Tokayev, ülkede kapsamlı reformlar yapma sözü vermişti.
Gelişmenin arka planı
Kazakistan, 2022 yılının başlarında yaşanan kanlı protestoların ardından anayasa değişikliğine gitmişti. Ocak 2022'de akaryakıt fiyatlarındaki artışla başlayan gösteriler kısa sürede hükümet karşıtı bir harekete dönüşmüş, güvenlik güçlerinin müdahalesiyle en az 238 kişi hayatını kaybetmişti. Bu olayların ardından Tokayev, ülke siyasetini kökten değiştirecek bir reform paketi açıklamıştı. Reformların merkezinde, cumhurbaşkanının yetkilerini sınırlandıran ve tek dönemlik yedi yıllık bir başkanlık sistemi getiren anayasa değişikliği yer alıyordu. Ancak yeni anayasa, mevcut cumhurbaşkanının daha önce geçirdiği sürenin sıfırlanıp sıfırlanmayacağı konusunda net değildi. İşte bu belirsizliği gidermek için Anayasa Mahkemesi'ne başvuruldu. Mahkeme, yaptığı değerlendirmede, cumhurbaşkanının görev süresiyle ilgili hükümlerin yeni anayasanın yürürlüğe girdiği tarihten itibaren geçerli olduğunu ve mevcut cumhurbaşkanının daha önceki dönemlerinin bu kapsamda sayılmayacağını belirtti. Bu karar, Tokayev'in daha önce tamamladığı bir dönem için tekrar aday olmasına yasal engel kalmadığı anlamına geliyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Kazakistan, Orta Asya'nın en büyük ve en zengin ekonomisine sahip ülke konumunda. Zengin enerji kaynakları ve stratejik konumu, onu hem Rusya hem de Çin için önemli bir müttefik haline getiriyor. Tokayev'in iktidarda kalması, bölgedeki güç dengeleri açısından kritik. Rusya-Ukrayna savaşı sonrası Kazakistan, Moskova'ya mesafeli bir duruş sergilerken, Çin ile ekonomik ilişkilerini derinleştirdi. Tokayev'in reform süreci, Batılı yatırımcıların da dikkatini çekmişti. Ancak anayasa mahkemesinin bu kararı, bazı çevrelerde demokratikleşme sürecinin sekteye uğrayabileceği endişesini doğurdu. Yine de uzmanlar, Tokayev'in Nazarbayev döneminden farklı olarak daha kurumsal bir yönetim anlayışı benimsediğini ve reformların devam edeceğini öngörüyor. Bölgesel olarak, Kazakistan'daki istikrar, Türk Devletleri Teşkilatı'nın etkinliği ve Orta Asya'daki enerji koridorları için hayati önem taşıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Kazakistan ile tarihsel ve kültürel bağlarının yanı sıra güçlü ticari ilişkilere sahiptir. Türk şirketleri Kazakistan'da inşaat, enerji ve madencilik gibi sektörlerde faaliyet göstermektedir. Tokayev'in iktidarda kalması, Türkiye-Kazakistan ilişkilerinde süreklilik anlamına gelir. Ancak anayasa değişikliğinin demokratik meşruiyeti konusundaki tartışmalar, Türkiye'nin bölgedeki 'yumuşak güç' imajını etkileyebilir. Türk Devletleri Teşkilatı çerçevesinde Kazakistan'ın istikrarı, Türkiye'nin Orta Asya politikasının başarısı için kritiktir. Ayrıca, Kazakistan'daki siyasi gelişmeler, Hazar Denizi'nin statüsü ve enerji nakil hatları üzerinden Türkiye'yi de dolaylı olarak ilgilendirmektedir.
