Bir zamanlar dünyanın en Katolik bölgelerinden biri olan Kanada'nın Quebec eyaleti, bugün yardımlı intihar (ötenazi) oranlarında küresel bir lider konumuna yükseldi. Kilisenin ölüm üzerindeki mutlak otoritesini reddeden Quebecliler, ötenaziyi bireysel bir hak olarak görmeye başladı. Bu dönüşüm, eyaletin 2014'te çıkardığı Dignified End of Life Act (Onurlu Yaşam Sonu Yasası) ile hız kazandı. O tarihten bu yana yardımlı intihar vakaları katlanarak arttı ve 2023'te Quebec'teki tüm ölümlerin %7'sini oluşturdu. Bu oran, Kanada genelinin (%4,5) ve diğer ülkelerin çok üzerinde. Quebec'te doktorlar, hastaların 'dayanılmaz fiziksel veya psikolojik acı' çektiği durumlarda, hastanın bilinçli talebiyle ölüm sürecini hızlandırabiliyor. Kilise ve bazı muhafazakar gruplar yasanın 'kültürel bir devrim' yarattığını savunurken, hükümet bireysel özgürlükler ve acının sonlandırılması ilkesini ön plana çıkarıyor.
Sessiz Devrim ve Laikleşme
Quebec'in bu dönüşümünün kökleri, 1960'lardaki 'Sessiz Devrim' (Révolution tranquille) olarak bilinen toplumsal hareketlere dayanıyor. O dönemde eyalet, Katolik Kilisesi'nin eğitim, sağlık ve sosyal hizmetler üzerindeki hakimiyetini kırarak kapsamlı bir laikleşme sürecine girdi. Dinin kamusal alandaki etkisi hızla azalırken, bireysel haklar ve özerklik kavramları güçlendi. 21. yüzyıla gelindiğinde, Quebec toplumu artık ölümü bir tabu değil, bireyin kontrol edebileceği bir süreç olarak görüyor. 2014 yasası da bu zihniyetin bir ürünü.
Yasa, başlangıçta sadece fiziksel acı çeken hastalar için tasarlanmıştı, ancak 2021'de Kanada Yüksek Mahkemesi'nin kriterleri genişletmesiyle psikolojik acıyı da kapsayacak şekilde değiştirildi. Bu, uygulamanın kapsamını önemli ölçüde artırdı. Eleştirmenler, özellikle yaşlılar ve engelliler üzerinde 'sosyal baskı' oluşabileceği uyarısında bulunuyor. Ancak destekçiler, sıkı başvuru koşulları ve bağımsız doktor onayı gibi güvencelerin suistimali önlediğini savunuyor. Sağlık Bakanlığı verilerine göre, başvuruların %85'i ilk değerlendirmede kabul ediliyor ve ortalama süreç 10 gün sürüyor.
Küresel Bir Tartışma
Quebec'in bu politikası, dünya çapında ötenazi tartışmalarını yeniden alevlendirdi. Belçika, Hollanda ve İsviçre gibi ülkeler de benzer yasalara sahip, ancak Quebec'in nüfusa oranla en yüksek ötenazi oranına sahip olması dikkat çekiyor. Bu durum, Katolik Kilisesi'nin ana merkezi Vatikan'dan sert tepki çekiyor. Papa Francis, 'ölüm kültürü' olarak nitelendirdiği bu eğilimi defalarca eleştirdi. Buna karşılık, Quebec hükümeti uygulamanın hastaların acısını dindirdiğini ve klinik standartlara sıkı sıkıya bağlı olduğunu vurguluyor. Kanada'nın diğer eyaletleri de Quebec'i takip ederek benzer yasalar çıkardı, ancak hiçbiri Quebec'in seviyesine ulaşamadı. Gözlemciler, bu politikanın küresel çapta yayılmasının önümüzdeki yıllarda hızlanabileceğini belirtiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'de doğrudan bir yankı bulmasa da, küresel sağlık politikaları ve bireysel haklar bağlamında önem taşıyor. Türkiye'nin de gündeminde olan yaşlı nüfus ve palyatif bakım tartışmaları, ötenazi konusunun etik boyutlarını hatırlatıyor. Ayrıca, AB ile müzakerelerde sağlık politikaları uyumu çerçevesinde, benzer düzenlemelerin uzun vadede gündeme gelebileceği değerlendiriliyor. Ancak Türk toplumunun dini ve kültürel yapısı göz önüne alındığında, böyle bir yasanın kısa vadede çıkması mümkün görünmüyor. Yine de, Quebec modeli, tartışmalara ışık tutabilecek bir örnek olarak incelenmeye değer.
