Katar'ın eski Emiri Şeyh Hamad bin Halife Al Sani, [tarih] günü hayatını kaybetti. 71 yaşında vefat eden Hamad, 1995-2013 yılları arasında ülkeyi yönetmiş ve Katar'ı küçük bir Körfez emirliğinden küresel bir enerji ve diplomasi merkezine dönüştürmüştü. Vefat haberinin ardından ABD Başkanı Joe Biden, İngiltere Kralı III. Charles ve Körfez ülkelerinin liderleri başta olmak üzere dünya çapından taziye mesajları yayımlandı. Liderler, Hamad'ın 'vizyoner liderliği' ve 'Katar'ın modernleşmesine katkıları' nedeniyle övgüler yağdırdı.
Şeyh Hamad'ın Mirası: Petrol Gazdan Küresel Aracılığa
Şeyh Hamad bin Halife Al Sani, babası Şeyh Halife bin Hamad Al Sani'den yönetimi devraldığında Katar, büyük ölçüde petrol ve doğal gaz rezervlerine bağımlı küçük bir devletti. Hamad, ülkeyi çeşitlendirme ve modernleştirme politikalarıyla tanındı. En önemli hamlelerinden biri, 1996 yılında El Cezire medya ağını kurarak Katar'ın bölgesel ve küresel sesini güçlendirmek oldu. Ekonomide ise dev Kuzey Gaz Sahası'nın işletilmesiyle Katar, dünyanın en büyük sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ihracatçılarından biri haline geldi. Hamad döneminde Katar, eğitim, sağlık ve altyapı yatırımlarına milyarlarca dolar harcadı; 'Katar Ulusal Vizyon 2030' planını başlattı.
Diplomaside ise Hamad, Katar'ın bağımsız ve arabulucu bir dış politika izlemesini sağladı. Ülke, Afganistan'daki Taliban ile müzakerelerden Sudan barış sürecine kadar birçok çatışmada arabuluculuk rolü üstlendi. Bu dönemde Katar, ABD'nin en önemli Ortadoğu müttefiklerinden biri haline gelirken, aynı zamanda İran ve Hamas gibi aktörlerle de diyalog kanallarını açık tuttu. Hamad'ın 2013 yılında oğlu Şeyh Temim bin Hamad Al Sani lehine tahttan çekilmesi, Arap dünyasında nadir görülen bir gönüllü güç devri olarak kayıtlara geçti.
Küresel Tepkiler ve Bölgesel Yansımalar
Şeyh Hamad'ın vefatı, uluslararası toplumda geniş yankı uyandırdı. ABD Başkanı Joe Biden, yayımladığı mesajda Hamad'ı 'Katar'ın bölgesel ve küresel bir lider olarak yükselişinin mimarı' olarak nitelendirdi ve 'onun vizyoner liderliği olmasaydı Katar bugünkü konumunda olmazdı' ifadelerini kullandı. İngiltere Kralı III. Charles ise Hamad'ın 'Orta Doğu'da barış ve anlayışın geliştirilmesine yaptığı katkılar' nedeniyle minnettarlığını dile getirdi. Suudi Arabistan Kralı Selman ve Veliaht Prens Muhammed bin Selman, Katar'ın 2017-2021 yılları arasında yaşadığı abluka krizinin ardından ilişkilerin normalleşmesine vurgu yaparak taziye mesajı gönderdi. Birleşik Arap Emirlikleri, Bahreyn ve Mısır liderleri de benzer mesajlar yayımladı. Ancak İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, Hamad'ın 'bölgesel iş birliğine açık' tavrını öne çıkararak taziye dileklerini iletti. Hamas da Hamad'ın Filistin davasına verdiği destek nedeniyle taziye yayımladı.
Uzmanlar, Şeyh Hamad'ın ölümünün Katar'ın dış politikasında büyük bir değişikliğe yol açmayacağını, zaten oğlu Emir Temim'in ülkeyi yönettiğini belirtiyor. Ancak Hamad'ın simgesel ağırlığının ve kişisel diplomatik ilişkilerinin kaybı, özellikle İran ve Hamas gibi dosyalarda hissedilebilir. Katar'ın 2022 FIFA Dünya Kupası'nı başarıyla organize etmesi, Hamad döneminde atılan temellerin bir ürünü olarak görülüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Şeyh Hamad'ın vefatı, Türkiye-Katar ilişkilerinde bir dönüm noktası değildir; ancak sembolik bir öneme sahiptir. Hamad döneminde Katar, Türkiye ile stratejik bir ortaklık geliştirdi; 2017 Körfez krizinde Türkiye, Katar'ın en büyük destekçilerinden biri oldu. İki ülke arasındaki askeri iş birliği (Türk askerinin Katar'daki varlığı), ekonomik ortaklıklar ve enerji alanındaki iş birliği (Türkiye'nin Katar'la LNG anlaşmaları) bu dönemde hız kazandı. Şeyh Hamad'ın 'arabulucu dış politika' vizyonu, Türkiye'nin bölgesel arabuluculuk çabalarıyla (Libya, Somali gibi dosyalar) uyumlu olmuştu. Emir Temim'in de bu çizgiyi sürdürmesi, Türkiye için Katar'ın Körfez ve Doğu Akdeniz'deki önemli bir müttefik olarak kalmasını sağlayacaktır. Katar'ın sahip olduğu finansal kaynaklar ve bağımsız dış politika duruşu, Türk dış politikasının bölgedeki manevra alanını genişleten bir faktör olarak önemini koruyor.
