İklim değişikliğiyle mücadelede yeni bir rapor, atmosferden karbondioksit (CO₂) çıkarma yöntemlerinin bugünkünden çok daha hızlı büyümesi gerektiğini ortaya koydu. Oxford Üniversitesi ve diğer araştırma kuruluşlarının katkısıyla hazırlanan “The State of Carbon Dioxide Removal” başlıklı çalışma, dünyanın küresel ısınmayı Sanayi Devrimi öncesine göre 1,5°C ile sınırlama hedefine ulaşabilmesi için, yeni karbon giderme teknolojilerinin ‘çok yüksek hızlarda’ genişlemesi gerektiğini vurguluyor. Rapor, mevcut karbon giderme kapasitesinin büyük kısmının ormanlaştırma gibi geleneksel yöntemlere dayandığını, ancak doğrudan hava yakalama (DAC) gibi yeni teknolojilerin payının artırılması gerektiğini belirtiyor. Araştırmacılar, 2050 yılına kadar yılda 4 ila 10 milyar ton CO₂'nin atmosferden çekilmesi gerektiğini, bugün ise bu rakamın sadece 2 milyar ton civarında olduğunu ifade ediyor.
Teknolojik zorluklar ve maliyet engelleri
Karbon giderme teknolojileri arasında doğrudan hava yakalama (DAC), biyokütle enerjisiyle karbon yakalama ve depolama (BECCS) gibi yöntemler öne çıkıyor. DAC teknolojisi, havadaki karbondioksiti kimyasal süreçlerle yakalayarak yer altında depolamayı hedefliyor. Ancak bu yöntemlerin maliyeti halen oldukça yüksek; ton başına 200 ila 600 dolar arasında değişiyor. Raporda, maliyetlerin düşürülmesi için kamu ve özel sektör yatırımlarının artması gerektiği belirtiliyor. Dünya genelinde bugün DAC tesislerinin toplam kapasitesi yılda sadece 10 milyon ton civarında. Oysa bilim insanları, iklim hedeflerine ulaşmak için bu rakamın önümüzdeki 30 yıl içinde milyarlarca tona çıkması gerektiğini söylüyor. Rapor, ayrıca karbon gidermenin emisyon azaltımının bir alternatifi değil, tamamlayıcısı olduğunu vurguluyor; yani fosil yakıt kullanımını azaltmadan sadece karbon gidermeye güvenmenin yetersiz kalacağı uyarısı yapılıyor.
Küresel çağrı ve politikaların durumu
İklim değişikliğiyle mücadelede son yıllarda birçok ülke net sıfır emisyon hedefleri açıkladı. Ancak rapora göre, ulusal katkı beyanlarında (NDC) karbon gidermeye yönelik somut politikalar henüz yeterli değil. Avrupa Birliği, ABD, Çin ve Japonya gibi büyük ekonomiler, karbon giderme araştırmalarına yatırım yapıyor; fakat bu yatırımların ölçeği henüz iklim krizinin boyutuna uygun değil. Rapor, ayrıca karbon gidermenin izlenmesi, raporlanması ve doğrulanması (MRV) sistemlerinin kurulmasının da önemli olduğunu vurguluyor. Zira atmosferden çekilen karbonun gerçekten depolandığından emin olunması gerekiyor. Bu teknolojilerin yaygınlaşması için uluslararası işbirliğinin yanı sıra, karbon fiyatlandırması gibi piyasa mekanizmalarının da devreye sokulması öneriliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Paris İklim Anlaşması’nı onaylamış ve 2053 net sıfır hedefini açıklamış olsa da, karbon giderme teknolojilerine yönelik somut adımlar henüz sınırlı. Ülkenin artan enerji talebi ve kömür santrallerine bağımlılığı, karbon salımlarını azaltmayı zorlaştırıyor. Bu nedenle, karbon yakalama ve depolama (CCS) gibi teknolojiler Türkiye için kritik öneme sahip olabilir. Ancak maliyetler ve teknolojik altyapı eksikliği, bu alandaki ilerlemeyi yavaşlatıyor. Türkiye’nin iklim hedeflerine ulaşması için, raporda belirtildiği gibi, hem emisyon azaltımına hem de karbon gidermeye yönelik kapsamlı bir yol haritası oluşturması ve uluslararası işbirliğine daha aktif katılması gerekiyor.
