Kanada, G7 ülkeleri arasında bir ilke imza atarak düşük maliyetli zayıflama ilaçlarının (jenerik Ozempic) eczanelerde satışına bu ay itibarıyla onay verdi. Bu gelişme, özellikle obezite ve diyabet hastaları için büyük bir umut kaynağı olsa da, ABD'de benzer ilaçların piyasaya sürülememesinin ardında yatan ekonomik ve politik faktörler dikkat çekiyor. Peki, Kanada'yı bu adıma iten sebepler neler? ABD'de ise neden benzer bir hamle yapılamıyor?
Kanada'nın adımı: Jenerik ilaçlarla sağlıkta tasarruf
Kanada, sağlık harcamalarını düşürmek ve daha geniş kitlelere ulaşmak amacıyla Novo Nordisk'in orijinal Ozempic'inin jenerik versiyonlarını onayladı. Kanada Sağlık Bakanlığı, bu kararın özellikle tip 2 diyabet ve obezite tedavisi gören hastalar için mali yükü azaltacağını belirtti. Jenerik ilaçlar, orijinaline kıyasla yüzde 60-80 daha ucuz olabiliyor.
Kanada'nın bu hamlesi, ülkenin ilaç fiyatlandırma politikalarındaki esnekliği ve patent korumalarına yaklaşımını yansıtıyor. Kanada'da devlet, ilaç fiyatlarını kontrol edebiliyor ve jenerik üreticilere belirli koşullar altında lisans verebiliyor. Bu sayede, pahalı biyoteknolojik ilaçların alternatifleri daha hızlı piyasaya sürülebiliyor.
Uzmanlar, Kanada'nın bu kararının diğer G7 ülkelerine de örnek olabileceğini düşünüyor. Özellikle İngiltere ve Almanya'nın benzer adımlar atması bekleniyor. Ancak bu sürecin önündeki en büyük engel, ilaç şirketlerinin patent korumaları ve kâr marjlarını koruma çabaları.
ABD'de neden farklı? Patent, fiyat ve politik engeller
ABD, dünyanın en pahalı ilaç pazarına sahip ülkelerinden biri. Orijinal Ozempic'in aylık maliyeti 900-1.200 dolar civarında seyrediyor. ABD'de jenerik Ozempic'in bulunmamasının en temel nedeni, Novo Nordisk'in patent korumaları. ABD patent ofisi, ilaç firmalarına geniş kapsamlı patentler verirken, jenerik üreticilerin piyasaya girmesini zorlaştıran düzenlemeler uyguluyor.
Ayrıca ABD'de ilaç fiyatlandırması büyük ölçüde piyasa dinamiklerine bırakılmış durumda. Medicare ve Medicaid gibi kamu sağlık programları bile ilaç firmalarıyla pazarlık yapamıyor. Bu da fiyatların yüksek kalmasına neden oluyor. ABD Kongresi'nde son yıllarda ilaç fiyatlarını düşürmeye yönelik yasa tasarıları sunulsa da, güçlü ilaç lobileri bu girişimleri engelliyor.
Uzmanlar, ABD'de jenerik Ozempic'in piyasaya sürülmesinin en erken 2030'ların ortasını bulabileceğini belirtiyor. O zamana kadar milyonlarca Amerikalı, yüksek maliyetler nedeniyle bu ilaçlara erişemeyecek.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin ilaç politikaları açısından önemli bir örnek teşkil ediyor. Türkiye'de de obezite ve diyabet oranları hızla artarken, pahalı orijinal ilaçlara erişim sorunu yaşanıyor. Türkiye, Kanada'nın aksine ilaç fiyatlandırmasında daha merkezi bir kontrol mekanizmasına sahip olsa da, patent korumaları ve yerli üretim kapasitesi konusunda benzer sıkıntılar yaşıyor. Kanada'nın jenerik ilaç onay süreci, Türkiye'nin de Sağlık Bakanlığı ve SGK üzerinden daha ucuz ilaçlara erişimi artırmak için atabileceği adımlara ışık tutuyor. Özellikle biyoteknolojik ilaçların Türkiye'de üretilmesi için teşviklerin artırılması ve patent sürelerinin kısaltılması gibi politikalar gündeme gelebilir.
