Kanada'da işçi mahremiyetine yönelik yasal korumaların yetersizliği, ülkenin en büyük bankalarından Toronto-Dominion Bank'ın (TD Bank) çalışanlarını izlemeye başlamasıyla yeniden gündeme geldi. TD Bank, mayıs ayında bazı şubelerinde çalışanların masaüstü bilgisayarlarına yapay zeka destekli bir yazılım yerleştirerek tuş vuruşlarını, fare hareketlerini ve aktif pencereleri kaydetmeye başladı. Banka, bu uygulamanın amacının verimliliği artırmak ve siber güvenlik tehditlerini önlemek olduğunu açıklasa da, işçi sendikaları ve mahremiyet savunucuları bu durumun işçi haklarını ihlal ettiğini ve özel hayatın gizliliğine müdahale anlamına geldiğini belirtiyor.
Yasal boşluklar ve işçi hakları
Kanada'da işverenlerin çalışanlarını izlemesiyle ilgili federal düzeyde kapsamlı bir yasa bulunmuyor. Sadece Quebec eyaleti, işverenlerin çalışanlarını izlemeden önce onları bilgilendirmesini zorunlu kılan bir yasaya sahip. Diğer eyaletlerde ise işçi mahremiyeti, genel mahremiyet yasaları ve iş hukuku çerçevesinde dolaylı olarak korunuyor. Uzmanlar, bu yasal boşluğun işverenlere çalışanlarını neredeyse sınırsız bir şekilde izleme imkanı tanıdığını vurguluyor. TD Bank'ın uygulaması, özellikle pandemi sonrası uzaktan çalışmanın yaygınlaşmasıyla birlikte işçi izleme teknolojilerinin hızla arttığı bir döneme denk geliyor. ABD merkezli bir araştırma şirketi olan Gartner'a göre, büyük işletmelerin %60'ından fazlası 2022 itibarıyla çalışanlarını izlemek için yazılımlar kullanıyor. Kanadalı işçi sendikaları, bu tür uygulamaların işçilerin psikolojik sağlığını olumsuz etkilediğini ve işyerinde güvensizlik yarattığını savunuyor. Kanada İşçi Kongresi, konuyu federal hükümete taşıyarak ulusal bir yasa çıkarılmasını talep etti. Hükümet ise konuyu incelemek üzere bir komisyon kurdu ancak henüz somut bir adım atılmış değil.
TD Bank'ın uygulamasına karşı çıkan bir grup çalışan, sosyal medyada kampanya başlatarak bankayı protesto etti. Kampanya kapsamında #TDWatch adlı bir etiket kullanılarak yapılan paylaşımlarda, çalışanların özel hayatlarının ihlal edildiği vurgulanıyor. Banka ise yazılımın yalnızca iş saatlerinde aktif olduğunu ve kişisel verilerin toplanmadığını belirtse de, mahremiyet uzmanları bu savunmayı yetersiz buluyor. Uzmanlara göre, tuş vuruşu ve fare hareketi gibi veriler, bir kişinin çalışma alışkanlıkları ve hatta psikolojik durumu hakkında ipuçları verebilir. Bu tür verilerin kötüye kullanılması halinde işten çıkarmalar veya performans baskısı gibi sonuçlar doğurabileceği uyarısı yapılıyor.
Küresel boyut ve benzer uygulamalar
İşçi izleme teknolojileri yalnızca Kanada'da değil, dünya genelinde tartışma konusu. Özellikle ABD'de Amazon, Walmart ve UPS gibi büyük şirketler, çalışanlarının hareketlerini ve performansını izlemek için yapay zeka tabanlı sistemler kullanıyor. Amazon'un depo çalışanlarının her hareketini takip eden sistemleri, işçi sağlığı ve güvenliği açısından eleştiriliyor. Avrupa Birliği ise bu alanda daha sıkı düzenlemelere sahip. GDPR kapsamında işverenlerin çalışan verilerini toplaması için açık rıza alması gerekiyor. Ancak Avrupa'da da tam bir uyum bulunmuyor; bazı ülkeler işçi mahremiyetini daha güçlü korurken, bazıları daha gevşek düzenlemelere sahip. Asya'da ise durum farklı: Güney Kore ve Japonya gibi teknoloji odaklı ülkelerde işçi izleme yaygın, ancak Çin'de devlet destekli izleme sistemleri hem kamu hem özel sektörde kullanılıyor. Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO), bu durumun işçi hakları ve mahremiyeti açısından küresel standartların belirlenmesi gerektiğini vurguluyor. Ancak şu ana kadar bağlayıcı bir uluslararası sözleşme bulunmuyor. Kanada'daki TD Bank vakası, bu tartışmanın ne kadar karmaşık olduğunu ve teknolojinin iş dünyasına entegrasyonunun getirdiği etik sorunları bir kez daha gözler önüne seriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de işçi mahremiyeti konusunda açık bir yasal düzenleme bulunmamakla birlikte, Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) işverenlerin çalışan verilerini toplamasını bazı şartlara bağlamıştır. Ancak KVKK'nın işçi izleme teknolojilerine özgü hükümleri yetersizdir. Türkiye'de özellikle çağrı merkezleri, lojistik ve üretim sektörlerinde çalışan izleme sistemleri yaygın olarak kullanılmaktadır. TD Bank vakası, Türk işçileri ve işverenleri için de önemli dersler içermektedir. Teknolojinin işyerinde verimlilik için kullanımı ile işçi mahremiyeti arasındaki dengenin sağlanması, Türkiye'de de acil bir düzenleme gerektirmektedir. Aksi halde, işçilerin psikolojik baskı altında çalışması ve özel hayatlarının ihlali gibi sorunlar artarak devam edecektir. Türkiye'nin, ILO standartları ve AB düzenlemeleri paralelinde bir işçi mahremiyeti yasası çıkarması, hem işçi haklarını koruyacak hem de uluslararası rekabet gücünü artıracaktır.
